"Serce pełne grobów" Ian Rankin

Autor: Ian Rankin

Tytuł: Serce pełne grobów

Cykl: John Rebus, tom 24

Tłumaczenie: Robert Ginalski

Data premiery: 15.07.2026

Wydawnictwo: Albatros

Liczba stron: 448

Gatunek: kryminał

 

Ian Rankin to najpopularniejszy współczesny szkocki autor powieści kryminalnych. Uznawany jest za króla podgatunku tartan noir, charakterystycznego dla literatury szkockiej, w którym klasyczny czarny kryminał jest mocno oparty na lokalnym realizmie społecznym. W tym roku autor świętuje cztery dekady obecności na rynku książki - debiutował w 1986 roku powieścią oddzielną, by rok później zapoczątkować serię, z której znany jest na cały świat. To seria z Johnem Rebusem, edynburskim śledczym, którego przygody na ten moment liczą dwadzieścia pięć tomów. Poza nią Rankin napisał jeszcze kilka innych powieści: trylogię z Malcolmem Foxem, kilka osobnych tytułów oraz trzy kryminały wydane pod pseudonimem Jack Harvey. Tłumaczony jest na ponad dwadzieścia języków, na swoim koncie ma ekranizacje, programy telewizyjne i ważne nagrody literackie - między innymi jest czterokrotnym zdobywcą Dagger Awards!

Polscy czytelnicy na tłumaczenie jego dzieł musieli trochę  poczekać - dopiero w 2003 roku na naszym rynku ukazał się tom pierwszy z Rebusem pt. “Supełki i krzyżyki”. Wydawnictwo Albatros przejęło jego twórczość kilkanaście lat później, a od roku 2022 wydaje ponownie pierwsze tomy serii w nowej, spójnej, bardzo szkockiej szacie graficznej. Na ten moment w nowym wydaniu dostępnych jest dziewięć tomów - pięć pierwszych i cztery najnowsze pomijając tom dwudziesty piąty, który jeszcze nie doczekał się polskiego tłumaczenia.

 

Rok 2021, świat dochodzi do siebie po lockdownach spowodowanych pandemią koronawirusa. Edynburg powoli odżywa - co prawda w lokalnych pubach ciągle jeszcze nie jest tak tłoczno jak wcześniej, ale już można wyjść z domu, napić się piwa. John Rebus, detektyw policji na emeryturze, skrzętnie z tego korzysta - wraz ze swoim czworonożnym towarzyszem chętnie wychodzi z domu, próbuje odżyć po miesiącach spędzonych w zamknięciu. I właśnie teraz trafia mu się sprawa - dawny znajomy, a zarazem lokalny gangster teraz unieruchomiony na wózku inwalidzkim zleca mu odnalezienie pewnego mężczyzny, który rozpłynął się cztery lat temu, a teraz podobno był widziany gdzieś w okolicy. Cafferty zarzeka się, że nie ma wobec niego złych zamiarów, zatem Rebus postanawia przyjrzeć się tej zagadce - czy ujawni, co odkrył Cafferty’emu, to już inna sprawa.

W tym czasie edynburska policja w postaci Sioban Clarke mierzy się z kłopotliwą zbrodnią popełnioną przez jednego z nich - Francis Haggard właśnie został aresztowany za przemoc domową. Sioban nie zamierza mu odpuszczać, a kiedy to do aresztanta dociera, ten postanawia działać - obiecuje wsypać kolegów z posterunku Tynecastle, którzy dopuszczali się łamania prawa i zamiatania spraw pod dywan. Gdyby to miało nie przynieść skutku. Haggard zabezpiecza się też hasłem stresu pourazowego, którego miał w tym towarzystwie się nabawić. Czy faktycznie tyle wystarczy, by uniknąć kary za znęcanie się nad własną żoną?

 

Książka rozpisana jest na prolog i epilog, które zamykają powieść w klamrze - te dwa rozdziały opisują aktualne wydarzenia rozgrywające się na sali sądowej podczas rozprawy, na której sądzony jest Rebus. Wszystko to, co pomiędzy, toczy się wcześniej, w czasie zatytułowanym “kiedyś”, który można łatwo ulokować w roku 2021. Te zdarzenia rozpisane są na osiem dni i 31 rozdziałów, które dzielone są dodatkowo na krótsze fragmenty. Narracja ułożona jest naprzemiennie, raz towarzyszymy Rebusowi, by za moment przenieść się do edynburskiej policji, dzięki czemu równocześnie śledzimy dwie kryminalne sprawy. Narrator, choć ma wgląd w emocje postaci, to przede wszystkim skupia się na wydarzeniach - przedstawia je w narracji trzecioosobowej czasu przeszłego. Książka składa się z dużej ilości dialogów, które w zależności od sytuacji, bywają podszyte ironią bądź sarkazmem, co nadaje powieści zadziornego charakteru. To poprzez rozmowy, styl wypowiedzi, bardzo dużo się o postaciach, a raczej o ich relacjach dowiadujemy.

„Zajmując się przemocą domową, trzeba sympatyzować z ofiarą, a zarazem zachowywać obiektywizm. Być po trochu policjantką, psycholożką i pracownicą socjalną.”

Świat, jaki odrysowuje się w “Sercu pełnym grobów” do wesołych nie należy. Tu granica między prawem a bezprawiem wydaje się zatarta, grzechy przeszłości, stare winy mocno oddziałują na aktualną rzeczywistość. Autor tę historię osadza w tematyce korupcji, przestępstw popełnianych przez tych, którzy mają tych złych ścigać, ale też tych, którzy żeby to zrobić, bardzo często sami naginają zasady. Tu nikt nie jest czarno-biały, nawet najbardziej praworządne postacie popełniają czyny, które podważają ich kompas moralny. I to bez względu na wiek, bo choć podział na starych i młodych jest mocno zauważalny, to jednak zbrodnie nadal pozostają takie same.

 

Sam Rebus, choć znajduje się już na emeryturze, pod pewnymi względami nadal się nie zmienia. Nadal nie ma nic przeciwko kłamstwu, które doprowadzi go do celu, nadal najlepiej myśli mu się przy kuflu piwa w pubie. A jednak wiek postaci jest już mocno odczuwalny, wątek przemijania, nieustannego pędu świata, który pozostawia w tyle osoby starsze, jest bardzo wyrazisty.

„Czy starzy ludzie nadal mogą wpływać na rzeczywistość, odgrywać jakąś rolę, zostawiać po sobie ślad, nawet jeśli świat ich już nie chciał? Czasami właśnie to sprawiało, że z tym większą determinacją nie dawali się wykluczyć. Chcieli być słyszani. Chcieli, żeby ludzie ich widzieli.”

Intryga kryminalna prowadzona dwutorowo utrzymana jest w typowym dla kryminałów noir stylu. Gangsterzy, brudne interesy stoją w jej centrum, choć nie brakuje też przecież wątku bardziej personalnego - część akcji skupia się na żonie Haggarda, dzięki czemu autor może poruszyć temat przemocy domowej, do jakich dochodzi w rodzinach policyjnych, przedstawić jak to wszystko wygląda od środka. Zagadka posuwa się do przodu tempem spokojnym, a choć nie czułam podczas lektury dużego napięcia, to jej finał faktycznie mnie zaskoczył. Podejrzewam, że intrygę odbiorą lepiej ci czytelnicy, którzy dobrze znają całą serię - dało się wyczuć, że ze strony policji, jak i gangsterów, większość postaci dobrze się zna, a zatem powinna być znana też czytelnikowi. Bez tej zażyłości trochę brakuje bazy emocjonalnej, by w historię zaangażować się mocniej.

 

A wszystko to rozgrywa się na tle świata po pandemii, w którym zagrożenie zarażenia covidem nadal jest wysokie. Autor prowadzi nas przez ten znajomy, ale jakże inny teraz Edynburg, mniej zatłoczony, częściowo ciągle jeszcze ukryty za maseczkami pojawiającymi się na co drugiej twarzy. Miasto pełni ważną rolę w powieści - historia przegania nas po jego uliczkach, zahaczamy raz po raz o puby, kluby i szemrane dzielnice. To ciekawy, bardzo charakterystyczny edynburski klimat!

„Skutkiem ubocznym było to, że choć wskaźnik niektórych przestępstw spadł na łeb na szyję, inne poszybowały w górę – w tym przemoc domowa. Związki stały się szybkowarami.”

“Serce pełne grobów” to kryminał pisany w starym, “brudnym” stylu. Tu nie normalność wyznacza drogę postaci, a ich własne interesy, przez co podejmowane decyzje, reakcje i zachowania bywają trudne do przewidzenia. Klika policjantów nie wydaje się znacząco różnić od grupy gangsterów, w której każdy chroni każdego - oczywiście do czasu. Stare grzechy, przewinienia, pozornie już zapomniane, potrafią niepostrzeżenie wyjść na wierzch i rozgościć się w rzeczywistości, w której kolejne pokolenia zamiast patrzeć w przód, podejmują w kółko te same decyzje co ich rodzice. Dla fanów serii powieść z pewnością będzie mocno sentymentalną wycieczką, ale i tych, którzy Rebusa wcześniej nie znali, powinna zaciekawić na tyle, by na jednym tomie nie poprzestać.

 

Moja ocena: 7/10

 

Recenzja powstała w ramach współpracy z Wydawnictwem Albatros.

Dostępna jest w abonamencie za dopłatą 14,99zł 

(z punktami z Klubu Mola Książkowego 50% taniej) 

Dodaj na półkę - klik!

Podoba Ci się to, co robię?

Wesprzyj mnie na patronite.pl/kryminalnatalerzu i dołącz do grona moich Patronów!