"Gąszcz" Robert Małecki

Autor: Robert Małecki

Tytuł: Gąszcz

Cykl: Maria Herman i Olgierd Borewicz, tom 4

Data premiery: 28.10.2026

Wydawnictwo: Literackie

Liczba stron: 408

Gatunek: powieść kryminalna

 

Robert Małecki dość szybko zdobył uznanie polskich fanów powieści kryminalnej - debiutował zaledwie dekadę temu, a trzy lata później, gdy Kryminał na talerzu rozpoczynał swoją działalność, był już znanym i cenionym autorem. Z kolejnymi latami jego popularność ciągle wzrastała - teraz jego nazwisko plasuje się w czołówce twórców tego gatunku. Zdobywca najważniejszych gatunkowych nagród literackich w końcu doczekał się w tym roku pierwszej ekranizacji - na małe ekrany zaledwie miesiąc temu trafiła “Zmora” z Magdaleną Cielecką w roli głównej. Na swoim koncie ma osiemnaście powieści, część z nich przypisana jest do cykli kryminalnych, część to powieści oddzielne. “Gąszcz” akurat zalicza się do tych pierwszych - to część historii Marii Herman i Olgierda Borewicza, policjantów z bydgoskiego archiwum X. Po raz pierwszy czytelnik mógł z nimi spotkać się w “Wiatrołomach” z 2022 roku (recenzja - klik!), pierwszej książce autora, jaka ukazała się w Wydawnictwie Literackim, które od tego czasu zdołało wznowić większość jego wcześniej wydanych powieści - brakuje dosłownie dwóch do kompletu. Po “Wiatrołomach”, “Urwisko” (recenzja - klik!) i “Zapadlina” (recenzja - klik!) zostały wydane w odstępie rocznym, na “Gąszcz” przyszło nam jednak czekać dwa razy dłużej. Na szczęście każdy z tomów można czytać od pozostałych niezależnie!

 

W sierpniu 2009 roku w Chełmnie doszło do zaginięcia - młody biznesmen Dawid Wróblewski po telefonie od żony z informacją, że właśnie zaczyna rodzić, wychodzi z firmy, by udać się do szpitala. Jednak nigdy tam nie dociera, a ślad po nim się rozpływa… Pewne jest tylko, że jego auto uległo wypadkowi tuż przy lokalnym lesie, który jednak wcale nie znajdował się na drodze do szpitala. Teraz, siedemnaście lat później sprawa trafia na biurka Marii Herman i Olgierda Borewicza, znanego bydgoskiego duetu zajmującego się rozgrzebywaniem starych spraw. Wygląda na to, że i przy niej mają szansę coś w końcu ruszyć - właśnie w systemie pojawił się ślad, linie papilarne kogoś, kogo odcisk znaleziono wtedy na masce samochodu zaginionego. Nawet jeśli to nie on zabił mężczyznę, to chyba musi coś wiedzieć? Skoro przez tyle lat wolał zachować milczenie, szanse na to, że wniesie do sprawy coś nowego, są naprawdę duże. Jednak już na początku tej sprawy wszystko idzie inaczej niż powinno - Maria ze złamaną ręką i prywatnymi problemami z rodziną partnera na głowie i Olgierd, który nadal uparcie nie chce przyznać się do seksoholizmu, nie są odpowiednio skupieni, by uniknąć błędów. A te przecież mogą kosztować kogoś życie.

 

Książka rozpisana jest na prolog i osiemdziesiąt dwa krótkie rozdziały, z czego ostatnie dwa stanowią epilog z akcją oddzielną od wydarzeń właściwych o kilka miesięcy. Właściwa część akcji rozgrywa się na początku roku 2025 i ułożona jest w porządku chronologicznym - jedyne przeskoki w czasie wynikają z formy narracji: historię poznajemy z dwóch perspektyw, Marii i Olgierda w narracji trzecioosobowej czasu przeszłego, więc kiedy jedna sytuacja przedstawiona jest z dwóch perspektyw, to jasny jest przeskok czasowy postaci, która opisuje ją w drugiej kolejności. Styl powieści jest uważny, spokojny, dopracowany - czuć w nim, że autor przywiązuje dużą wagę do użytych słów, którymi posługuje się w sposób elokwentny, a równocześnie bardzo naturalny. Ani przez chwilę lektura nie daje wrażenia sztuczności, a nie jest to przecież łatwy do osiągnięcia efekt w sytuacji skrajnych emocji, na których oparta jest spora część tej historii. Dzięki temu książkę czyta się lekko i płynnie, łatwo jest się w nią wczuć.

 

W serii z Marią Herman i Olgierdem Borewiczem bardzo ważne są główne postacie. Choć każdy tom przedstawia osobną zagadkę kryminalną, a równocześnie opisuje bohaterów tak, że czytelnik nie będzie czuł braków bez względu na to, za który tom złapie na początek, to jednak w każdym z tomów prywatne rozterki postaci są tak samo ważne jak zagadka kryminalna. Dlaczego? Gdyż w obydwu przypadkach autor podjął się stworzenia kreacji skomplikowanych, uwikłanych w nałogi, które albo jeszcze w polskiej prozie kryminalnej się nie pojawiły, albo jeszcze nigdy nie były oddane w tak realistyczny sposób. Maria uzależniona jest od hazardu, choć czytelnik od początku zna ją jako hazardzistkę już niepraktykującą. Nie znaczy to jednak, że hazard nie jest nadal w jej życiu obecny - bohaterka każdego dnia zmaga się z konsekwencjami tego, co w ciągach hazardowych robiła, a nawet jeśli sama sobie to wybaczyła, to jej bliższe i dalsze otoczenie jeszcze niekoniecznie. W “Gąszczu” przez nawarstwianie problemów, jej potrzebę pokazywaniu światu, że jest silna i potrafi pomóc nie tylko sobie, ale też innym, ładuje się w kłopoty, które znowu mogą zaważyć na jej dalszym życiu… Nie inaczej jest z Borewiczem, który jednak znajduje się w dużo wcześniejszej fazie uzależnienia w stosunku do Marii - Borewicz jest seksoholikiem, który ciągle do nałogu się nie przyznaje. Zatem rozdziały mu poświęcone są nieraz trudne do zniesienia - jego podejście do seksu, to, jak krzywdzi swoich najbliższych i kompletnie tę krzywdę wypiera, wprowadza w głowie czytelnika nie lada mętlik.

„Żadne racjonalne argumenty nie mogły wygrać z przemożnym życzeniem śmierci dla tego, kto sprawił, że chwilowa namiętność okazała się silniejsza od więzów miłości.”

Autor świetnie radzi sobie również z relacją tej dwójki postaci, których łączy nie tylko partnerstwo zawodowe, ale też dziwna forma przyjaźni. Obydwoje niespecjalnie potrafią ze sobą szczerze rozmawiać, choć raczej brak szczerości nie wynika z braku zaufania, a z braku chęci przyznania się przed samym sobą do problemu. Mimo to obydwoje mogą na siebie liczyć, stają za partnerem murem, świetnie sprawdzają się też jako duet śledczych, który większą część pracy opiera na dedukcji. Bardzo podoba mi się to, jak wiele miejsca poświęca autor, by dokładnie oddać zawiłości ich relacji i w jak naturalny, a zarazem precyzyjny sposób to robi. To kolejny punkt, który mocno tę serię spośród innych wyróżnia.

 

A co z samą sprawą kryminalną? Prowadzona jest w klasycznym tonie i w spokojnym tempie. Kolejne tropy biorą się z rozmów ze świadkami, z dociekliwości śledczych i ich wspólnej dedukcji, która w zaledwie niewielkim stopniu poparta jest nowymi technologiami. Początkowo może wydawać się, że nie przyciąga ona odpowiedniej ilości uwagi ze względu na prywatne wątki śledczych, jednak wraz z biegiem lektury to wrażenie się rozmywa, problem w tym, że sprawa jest tak enigmatyczna, że wraz z Marią i Borewiczem mamy wrażenie, że nie do końca jest się o co w niej zaczepić. A jednak kropla drąży skałę i tak też jest w tym przypadku - w końcu pojedyncze puzzle zaczynają wskakiwać na swoje miejsce. Choć niektóre z nich udało mi dopasować się samodzielnie, to jednak pełny obraz sprawy jest zaskakujący, a równocześnie poruszający.

 

Bo to jeden z tych kryminałów, w których wydźwięk i tematy, jakie z biegiem fabuły porusza, są bardzo istotne. To powieść o dobrych intencjach, których realizacja przyjmuje obrót najgorszy z możliwych. Czasami to brak działania staje się przyczyną katastrofy, czasami wręcz odwrotnie - potrzeba działania prowadzi do zguby. Jak to rozgraniczyć? Jak odróżnić, kiedy interwencja jest konieczna, a kiedy trzeba pozostawić sprawy swojemu biegowi? Na te pytania nie ma jednoznacznych odpowiedzi, podoba mi się jednak, że autor stawiając je, przedstawia czytelnikowi bardzo zdrowe podejście do życia zgodne ze stoicką filozofią.

„Niekiedy dobre chęci sięgają szczytów zła.”

Podsumowując, jak na swoje rozmiary, “Gąszcz” jest powieścią bardzo rozbudowaną, szczególnie pod kątem psychologicznym - kreacji pojedynczych postaci, ich relacji, ale też po prostu psychologii zbrodni. To powieść dla czytelników, którzy szukają w kryminałach czegoś innego niż czystej rozrywki i po prostu dynamicznej fabuły - “Gąszcz” porusza głębokie struny emocji, nie przynosi łatwych odpowiedzi, a wręcz odwrotnie, podsuwa mocno niewygodne pytania, nad którymi sami powinniśmy się pochylić. Tak samo jak poprzednie tomy, tak i ten mocno akcentuje problem nałogów, uzależnienia, uświadamia, jak wygląda codzienność na kilka różnych etapach uzależnienia, które w literaturze nie zostało jeszcze odpowiednio przedstawione, bo przecież nie chodzi o alkohol czy narkotyki. To dojrzała powieść kryminalna, ujęta tak, by faktycznie coś znaczyć. Bardzo ją za to szanuję!

 

Moja ocena: 8/10

 

Recenzja powstała w ramach współpracy z Wydawnictwem Literackim.

Dostępna jest w abonamencie za dopłatą 14,99zł 

(z punktami z Klubu Mola Książkowego do 100% taniej) 

Dodaj na półkę - klik!

Podoba Ci się to, co robię?

Wesprzyj mnie na patronite.pl/kryminalnatalerzu i dołącz do grona moich Patronów!