listopada 21, 2026

"Słoneczna Przystań" Ryszard Ćwirlej

Autor: Ryszard Ćwirlej
Tytuł: Słoneczna Przystań
Cykl: Marcin Engel, tom 5
Data premiery: 28.10.2026
Wydawnictwo: Harde
Liczba stron: 400
Gatunek: komedia kryminalna
 
Ryszard Ćwirlej już za kilka miesięcy będzie świętował dwudziestolecie na polskim rynku literatury kryminalnej! Debiutował w lipcu 2007 roku pierwszym tomem serii o milicjantach z Poznania, która przyniosła mu nie tylko szeroką rozpoznawalność, ale też nagrody literackie. To ze względu na nią został okrzyknięty twórcą nowego podgatunku kryminału: neomilicyjnego. Na ten moment cykl uznaje się za zamknięty, liczy dziesięć tomów, jednak ma swoją kontynuację – z akcją osadzoną w latach 90. XX wieku (seria z Blachę – klik!) oraz cykl współczesny z Anetą Nowak (klik!). Uniwersum poznańskie rozrosło się też w drugą stronę - powstał międzywojenny i wojenny cykl z Antonim Fischerem (klik!).
Na tym tle seria z Marcinem Engelem i jego babcią Matyldą się wyróżnia - choć Marcin wywodzi się z Poznania, to żyje w Warszawie, a jego przygody obejmują różne punkty na mapie Polski. Spośród wszystkich serii autora ta wyróżnia się też humorem - to jego komediowo-satyryczna odsłona. Po raz pierwszy te postacie pojawiły się w roku 2021, w czasach, gdy autor jeszcze współpracował z Wydawnictwem Czwarta Strona, od roku 2023 seria ukazuje się pod szyldem Wydawnictwa Harde, które pomiędzy nowymi tomami wznowiło tom pierwszy dzięki czemu możemy się cieszyć całą serią w spójnej szacie graficznej (klik!). “Słoneczna Przystań” to tom piąty, najnowszy, można jednak czytać go również bez znajomości wcześniejszych przygód postaci - autor zadbał, by ich relacje były przedstawione tak, by i nowi czytelnicy w tych zależnościach się nie pogubili.
 
Czasy współczesne, lipiec. Niedaleko czeskiej granicy na leśnym parkingu kilku zbirów napada na dwóch młodych mężczyzn, strzelają tak, żeby zabić. W tym czasie na Śląsku w Łaziskach Górnych w lokalnym stawie znalezione zostało ciało młodej dziewczyny - nikt z mieszkańców jej nie zna, choć jedna ze starszych pań rozpoznaje koronkę, w którą dziewczyna jest ubrana. Trop prowadzi do Żor. Młodej kobiety szuka również rodzina Matyldy - zaginęła wnuczka jej kuzynki, która mieszka w Mikołowie. Policja wydaje się niechętna poszukiwaniom, w końcu siedemnastolatki często z domu uciekają, a Iza ma od czego odreagowywać - niedawno zmarł jej ojciec. Jej matka i babcia uznają, że tylko Matylda może im w tej sytuacji pomóc - jako była milicjantka wszędzie ma znajomości, a i jej umiejętności są niemałe. Akurat tak się składa, że jej przyszywany wnuk Marcin jest niedaleko - wraz ze swoją ekipą filmową kręcą materiał reklamowy dla zabrzańskiej kopalni. To niedaleko, więc prosi go, by wstępnie zorientował się w sprawie. Szybko okazuje się, że bezimienna dziewczyna ze stawu to nie Iza, jednak jest ewidentnie z nią powiązana… Co się z zaginioną stało i co do tego wszystkiego ma strzelanina na leśnym parkingu?
 
Książka rozpisana jest na prolog, dziesięć rozdziałów i epilog. Każdy z rozdziałów i epilog dzielone są na krótkie podrozdziały rozpisane na czas i miejsce zdarzeń - narrator zmienia perspektywy, naprzemiennie obserwuje poczynania Marcina i Matyldy, czasami także i innych osób w jakiś sposób w fabułę uwikłanych. Narracja z perspektywy Marcina pisana jest w pierwszej osobie czasu przeszłego, wszystkie inne przyjmują formę narracji trzecioosobowej tego samego czasu. Styl powieści jest tym, co mocno serię spośród innych wyróżnia, to cecha charakterystyczna tego autora. Jego mocną stroną są dialogi, które poprzez sam dobór słownictwa w wypowiedziach charakteryzują postacie. Gawędziarski styl to środek, dzięki któremu autor barwnie oddaje tło społeczne w ujęciu satyrycznym, w tym tomie skierowane nie tylko na polską mentalność (choć oczywiście i tego nie brakuje, to jedna z podstawowych cech tego cyklu), ale także na sam Śląsk. A skoro jesteśmy na Śląsku, to i gwary lokalnej zabraknąć nie może, która co prawda nie jest tłumaczona w przypisach, ale użyta w takich momentach, że czytelnik jej nie znający powinien być w stanie domyśleć się sensu z kontekstu. Język opowieści to ważny punkt w twórczości autora i nie inaczej jest w tej powieści - widać w nim staranność i dbałość o oddanie realiów, w których osadzona jest cała historia.
„- Ej, a o czym ten reportaż, bo wiesz, muszę wiedzieć...
- Wszystko wskazuje na to, że mamy seryjnego mordercę.
- Co? Cicho, do cholery. Marcin złapał seryjnego mordercę!
W tle, wokół Romka, zrobiło się cicho. Widać hasło „seryjny" wywarto wrażenie na imprezowiczach.
- No wiesz, mamy wstępne ustalenia...
- Ja piórkuję! Marcin, złapałeś seryjnego...
- Nie złapałem! Mamy trop!
- Cholipka, Marcin ma trop! Za chwilę złapią seryjnego mordercę jak ten Marchewka!”
Jako że książka należy do serii kryminałów komediowych, to kreacje postaci oddane są grubą kreską, są lekko (w niektórych przypadkach nawet i bardzo) karykaturalne, w każdej kryje się jakaś przywara, jaką dobrze znamy z prawdziwego życia. Cała seria oparta jest o kilka postaci: jest oczywiście dziennikarz Marcin ze swoją ekipą, czyli Kamą, która jest jego dziewczyną i operatorem kamery Wasylem. Jest ekipa emerycka: Matylda i jej przyjaciel Bronek wraz z bratem, którzy przypadkiem jest księdzem (to postać pozytywna, bardzo ludzki i otwarcie do wiary katolickiej podchodzący ksiądz). Jest też i była dziewczyna Marcina, modelka Dżesi ze swoim nowym partnerem Łukim - to ona odpowiada za mocny akcent komediowy, kreowana jest na typowo głupiutką blondynkę w ujęciu mocno satyrycznym. Nie brakuje w tym tomie i leniwych, nic nierozumiejących policjantów, lokalnych pijaczków, jak i przedsiębiorców, którzy wykorzystują ludzką naiwność. Autor przez wielość postaci nie tworzy mocno rozbudowanych kreacji psychologicznych, ale też nie ma takiej potrzeby - ich funkcją jest ukazanie ludzkich, a przede wszystkim polskich przywar w krzywym zwierciadle.
„- Nazywam się Marcin Engel, a to Kama.
- Engel - powtórzyła i uśmiechnęła się lekko. Ciekawe, czy to nie palec Boży. Ksiądz przysyła mi anioła.”
To właśnie na charakterystycznych punktach polskiej mentalności cała seria jest zbudowana. W każdym tomie pojawia się więc wątek kościelny, wątek wykorzystywania naiwności ludzi, szczególnie tych starszych. Skąpstwo, wścibstwo i alkoholizm mają się dobrze, nie brakuje też i częstego motywu zagubienia we współczesnym świecie. Nie inaczej jest i w tym tomie, choć oczywiście autor ze znajomych elementów buduje oddzielną intrygę kryminalną, w której nie brakuje wstawek gawędziarskich, komediowych, ale też i lekko sensacyjnego tonu.
 
Intryga zbudowana jest z kilku pozornie oddzielnych wątków - chyba nikogo nie zaskoczę, gdy napiszę, że ostatecznie w pewien sposób wszystkie splatają się w jedną całość. Historia dość długo jest zawiązywana, wydaje się, że autora bardziej interesują postacie i tło zdarzeń, niż sama zagadka kryminalna. Raz po raz gdzieś podrzuca nam tropy, długo też wydaje się, że intryga idzie powtarzalną w stosunku do wcześniejszych tomów ścieżką, na szczęście jednak autor ewidentnie zdaje sobie z tego sprawę - rozwiązanie intrygi jest spójne, przynajmniej częściowo zaskakujące, jak i lekko przekoloryzowane, jak na satyrę przystało.
„Tak właśnie jest w życiu, widzimy, słyszymy i niczego nie rozumiemy. I dopiero gdy odkryjemy cały kontekst, zaczynamy wszystko sobie układać w głowie.”
W tle całej historii pozostaje Śląsk, a dokładniej Górny Śląsk. Kopalnie, osobny język, charakterystyczne potrawy - to wszystko spina się w ładną całość, która nadaje powieści odpowiedni klimat. Z jednej strony to już powoli teren górzysty, z drugiej zadymiony węglem, który ciągle się tam wydobywa, choć już w zdecydowanie mniejszych ilościach. Na dalszym planie widoczny jest los górników i ich rodzin, niebezpieczeństwo zawodu, ale i waga tamtejszej tradycji. Jak na ilość miejsca, która na ten obrazek została przeznaczona i na komediowy charakter powieści, miejsce zostało oddane solidnie.
 
“Słoneczna Przystań” dla czytelników znających serię z Marcinem Engelem i jego babcią Matyldą będzie przysłowiowym powrotem do domu - zawiera wszystkie elementy, za które ten cykl lubimy: dobry, satyryczny humor, barwne kreacje postaci, przezabawne dialogi i zagadkę, która w tym wszystkim może i trochę pozostaje w tle, ale jednak jest wystarczająca, by zaciekawić i zarazem zmusić do własnych refleksji. Z kolei dla czytelników, którzy jeszcze z tym cyklem do czynienia nie mieli, będzie przyjemnym powiewem świeżości, który w sposób bezkompromisowy, a równocześnie humorystyczny mówi o tym, co nasz naród boli. To dobra zabawa, kilka godzin rozrywki, przy której można pośmiać się w głos.
 
Moja ocena: 7/10
 
Recenzja powstała w ramach współpracy z Wydawnictwem Hardym.

Dostępna jest w abonamencie za dopłatą 19,99zł 
(z punktami z Klubu Mola Książkowego 50% taniej lub wymienna w całości na punkty w ramach KK+) 


Podoba Ci się to, co robię?
Wesprzyj mnie na patronite.pl/kryminalnatalerzu i dołącz do grona moich Patronów!

Brak komentarzy:

Prześlij komentarz