"Śmierć w cieniu wulkanu" Przemysław Nowakowski

Autor: Przemysław Nowakowski

Tytuł: Śmierć w cieniu wulkanu

Data premiery: 20.05.2026

Wydawnictwo: Chmury

Liczba stron: 432

Gatunek: kryminał obyczajowy / sensacyjny

 

Przemysław Nowakowski to polski dziennikarz, dramaturg, scenarzysta filmowy i telewizyjny, który pracował przy tak głośnych tytułach jak Katyń, Bez tajemnic, Pakt, Kruk, Belfer III. Prowadził audycję radiową i program telewizyjny, brał udział w wielu filmowych festiwalach. Teraz postanowił poszerzyć krąg swojej działalności - napisał powieść. “Śmierć w cieniu wulkanu” to jego debiut kryminalny, w którym w nie do końca poważnej formie korzysta ze swojego zawodowego doświadczenia, oferując czytelnikowi dobrą zabawę. W końcu historia toczy się na Teneryfie w czasie karnawału! Nie brakuje w niej jednak mimo wszystko kilku gorzkich, znanych nam z prozy codzienności nut.

 

Uciekając przed polską zimą, Julia, Wojtek i ich dwie kilkuletnie córeczki wybierają się na dłuższy pobyt na Teneryfie. Mogą na to sobie pozwolić - Wojtek pracuje w dużej korporacji, która takie wyjazdy umożliwia, Julia przede wszystkim zajmuje się dziećmi. Może ten wyjazd poprawi też ich relacje małżeńskie? Ostatnio, od chwili, gdy urodziły się dziewczynki, ewidentnie przytłoczyła ich proza codzienności. Jednak nie wszystko idzie po ich myśli - Wojtek niedługo po przyjeździe musi wracać do kraju, a Julia trochę z nudów, a trochę dla zmiany towarzystwa, wplątuje się w dziwną relację z nowo poznaną rodaczką Kingą i jej przyjacielem Grajkiem. Ich wspólna noc jednak nie kończy się tak, jak tego oczekiwała, a kolejnego dnia okazuje się, że tuż przy klifie Grajek został znaleziony martwy… Czy to dziwny zbieg okoliczności, że dwa dni temu w tym samym miejscu została znaleziona inna martwa imigrantka bez palca u nogi? Lokalna policja w postaci przystojnego Orestesa musi się temu przyjrzeć.

„Ogień symbolicznie zakończy czas zabawy i przekraczania wszelkich norm przyzwoitości, przywróci zwyczajność powtarzających się dni i ponure widmo skacowanych poranków. Czyli życie."

Książka rozpisana jest na prolog, 24 rozdziały i epilog. Prolog i epilog tworzą swoistą klamrę zarówno w brzmieniu, jak i miejscu, w którym toczy się ich akcja - początkiem i końcem jest lotnisko. Rozdziały, choć każdy liczy po kilka-kilkanaście stron, dzielone są na krótsze scenki, przez co komfort lektury jest zachowany. Narracja powieści prowadzona jest w trzeciej osobie czasu przeszłego z perspektywy kilku postaci, a język, jakim narrator się posługuje, dopasowany jest do każdej z nich, co szczególnie wyraźnie widać w dialogach. Zdania są proste, są nośnikiem historii, a nie celem same w sobie. Dialogów jest sporo, wypadają przyjemnie naturalnie, choć momentami autor bawi się konwencją gatunku. Opisy przede wszystkim skupiają się na oddaniu kultury i różnorodności wyspy, na której, jeśli wierzyć autorowi, jest sporo Polaków.

„- (…) Spróbuję wyciągnąć wilka z lasu, ale ty, Czerwony Kapturku, postaraj się, kurwa, mieć dla niego koszyczek!"

Cała historia zaczyna się w obyczajowych tonach - poznajemy Julkę, która gdzieś w drodze pomiędzy małżeństwem a macierzyństwem zagubiła samą siebie. Czuje, że teraz z Wojtkiem niewiele ją łączy, że ani on, ani ona sama nie troszczą się o jej potrzebę bycia zauważoną i docenianą zarówno jako osoba, jak i kobieta. Przyjazd na wyspę zmienia perspektywę - Julia otwiera się na innych, zaczyna szukać możliwości spełnienia się gdzie inaczej. Mam więc nieodparte wrażenie, że w tej historii kryminał, cała ta otoczka z intrygą, w którą wplątuje się Julia z mężem, jest pretekstem do pogadania o związku, o tym, jak trudno tak na co dzień dbać o więzi, które są dla nas oczywiste, bo przecież najbliższe. To proza codzienności, to zaniedbanie, którego dopuszcza się wielu z nas. Czy jednak w tym wszystkim da się odnaleźć na nowo?

„Czy to jest już kryzys, czy tylko zmęczenie? A może w ogóle już po wszystkim?"

By to zrobić, potrzebna jest zmiana. I tu kryminał przejmuje ster. Kryminał bogaty w wątki obyczajowe, romansowe i sensacyjne, z intrygą, która dobrze wykorzystuje różnorodność kulturową wyspy, jak i okres, w którym toczy się akcja powieści. Wątków romansowych jest sporo, autor nie ucieka od seksualności swoich postaci, jednak nie są one w historię wpisane po to, by zapełnić jakąś dziurę - każdy jeden ma swoje uzasadnienie fabularne, każdy pojawia się w historii w konkretnym celu. Nie są też opisywane bardzo dosłownie, co mnie samą ucieszyło. Całą intrygę warto potraktować z przymrużeniem oka - autor zdaje bawić się konwencją gatunku nie tyle literackiego, co telewizyjnego, w której detale fabularne mogą się trochę ponaciągać do efektu, jaki autor chce osiągnąć. W historię wplecione są wątki wręcz lekko komediowe, które dobrze wpisują ją w karnawał, w czasie którego toczy się akcja powieści. Mimo sięgania po różne motywy i chwilowe oderwanie od realności, wielowątkowa intryga jest spójna, a finał przynosi zaskakująco gorzkie refleksje. Całość toczy się w filmowej otoczce, praktycznie każdą scenę w swojej wyobraźni widziałam tak, jakbym oglądała serial.

„"Ludzie Magellana płynęli, żeby odkrywać świat. Mieli przed sobą cel. A surferzy pływają tam i z powrotem, zupełnie bez celu!” Ten sport wydał się policjantowi alegorią współczesnego świata. Wymaga dużo wysiłku i umiejętności, ale do niczego nie prowadzi. Jest jakby kręceniem się w kółko po własnych śladach."

Same kreacje postaci nie są specjalnie rozbudowane, choć każda ma w sobie coś specyficznego, coś tylko swojego. Za to wyspa przyciąga uwagę. Jej klimat, jej różnorodność kulturowa, zderzenie wieloletniej tradycji ze współczesnym przemieszaniem przebywających tam różnych narodowości są zaznaczane tak naprawdę na każdym fabularnym kroku. Nie bez znaczenia jest też czas akcji, karnawał, czyli czas zabawy, czas rozluźnienia, w którym zachowania normalnie nieakceptowalne są jak najbardziej usprawiedliwione. To dobrze współgra z tą nie do końca poważną intrygą kryminalną, ale też i zmianą, jaka zachodzi w Julii, która w końcu wyrywa się z ram, w które we własnej codzienności się wtłoczyła.

„Julię zdziwiła wizyta starej kobiety w rozrywkowym barze. W jej kraju rzadko dochodziło do takich dysonansów. W Polsce starzy ludzie po prostu nie chodzą tam, gdzie nie pasują, a ponieważ nie ma miejsc, do których by pasowali, przeważnie nie chodzą nigdzie. W Hiszpanii jest jednak inaczej. Społeczeństwo jest znacznie bardziej inkluzywne, jeśli chodzi o integrację pokoleń."

Przyznam szczerze, że do polskich kryminałów, których akcja toczy się na gorących wyspach, czy w ogóle poza granicami naszego kraju, nauczona doświadczeniem podchodzę z pewną ostrożnością. W wypadku książki Przemysława Nowakowskiego “Śmierć w cieniu wulkanu” zostałam jednak pozytywnie zaskoczona - autor z rozmysłem podszedł do miejsca, z szacunkiem do jego tradycji i różnorodności kulturowej mieszkańców. Na tej bazie zbudował obyczajowo-sensacyjną intrygę, której celem jest przede wszystkim dobra zabawa, choć i jej nie brakuje głębi - pod nią skrywają się trudy relacji, które nieraz dają nam w kość w prozie codzienności. W tekście czuć zacięcie autora jako scenarzysty telewizyjnego - muszą być wątki dynamiczne, romansowe, muszą być nieco przerysowane postacie - jednak całościowo wszystko się ze sobą dobrze zgrywa, wszystko do siebie pasuje. A czy nie to przy debiutach jest tak naprawdę ważne? Wygląda mi to na przyjemny, wakacyjny pomysł, który w formie powieści ma czytelnikowi przynieść kilka godzin przyjemnej, odrywającej od rzeczywistości rozrywki. I w tej funkcji spełnia się naprawdę dobrze!

 

Moja ocena: 7/10

 

Recenzja powstała w ramach współpracy z Wydawnictwem Chmury.

Podoba Ci się to, co robię?

Wesprzyj mnie na patronite.pl/kryminalnatalerzu i dołącz do grona moich Patronów!