"Szóstka" Przemysław Kowalewski

Autor: Przemysław Kowalewski

Tytuł: Szóstka

Cykl: kapitan Ugne Galant, tom 2

Data premiery: 20.09.2023

Wydawnictwo: Filia

Liczba stron: 408

Gatunek: kryminał / kryminał retro

 

Przemysław Kowalewski na polskim rynku książki to ciągle nowość – debiutował niecałe cztery miesiące temu „Kozłem” (recenzja – klik), który szybko podbił serca czytelników literatury kryminalnej. Już teraz dostaliśmy tom drugi, a jednak historię osobną powiązaną główną postacią - milicjantem i śledczym Ugne Galantem. Autor na co dzień zajmuje się dziennikarstwem, pisze do „Monitora Szczecińskiego”, jest także wielkim pasjonatem historii swojego miasta – czemu daje wyraz w swoich powieściach przeplatając w nich fikcję z historią prawdziwą.

 

Historia toczy się kilka lat po fabule „Kozła”. Ugne Galant nie przebolał straty przyjaciół, którzy ponieśli śmierć w czasie dawnej sprawy, pije i utrzymuje się przy życiu tylko dzięki kolejnym angażującym, zaprzątającym mu głowę śledztwom. W styczniu 1968 roku zaczepia go Joanna Krauze, oficerka Służb Bezpieczeństwa, którą on kiedyś poznał pod przykrywką. Teraz zaprasza go do wspólnego śledztwa, w którym udział ma wziąć jego stary zespół – Basia i Kazik zwany lwowiakiem. To tajna grupa utworzona na życzenie samego ministra, o której ma nie wiedzieć nikt. Badać mają katastrofę tramwajową, która wydarzyła się w Szczecinie na początku grudnia, a która wywołała szok i niewyobrażalną liczbę ofiar. Początkowo mówiono, że był to wypadek, teraz jednak coraz częściej pojawiają się głosy o działaniach zamierzonych – czy to partia? A może Żydzi? Ugne wraz z ekipą zaczynają skrupulatnie przyglądać się sprawie, ktoś jednak jest krok przed nimi – zaczynają znikać świadkowie zdarzenia... Ewidentnie zatem było to celowe działanie, jednak kto za nim stoi? Czy uda im się i tym razem dość do sedna sprawy? A może ważniejsze będzie pytanie – jakim kosztem?

 

Książka rozpisana jest na prolog, 35 tytułowanych rozdziałów i epilog, a zamyka ją kilka słów od autora, który tłumaczy co w historii było prawdą historyczną, a co fikcją. Każdy rozdział otwiera określenie z miejscem i datą zdarzeń. Narracja prowadzona jest w trzeciej osobie czasu przeszłego, przede wszystkim skupia się na śledczych i głównie na tym, co z zewnątrz, o emocjach postaci mówi niewiele. Okazyjnie pojawiają się też fragmenty opisujące poczynania innych osób wplątanych w tę zbrodnię, a całość w ogóle otwiera się szczegółowym opisem katastrofy tramwajowej. Styl powieści jest hm... dokładny, to będzie chyba najlepsze określenie. Zarówno pod względem opisowym czy postaci, czy miejsc i zachowań, jak i pod względem językowym – widać, że autor bardzo dobrze zna dawne realia, pojawiają się często jakieś wtrącenia w obcym języku, nawiązania do zdarzeń prawdziwych – do wszystkiego są przypisy, więc czytelnik nie ma najmniejszego problemu, by zrozumieć o czym mowa. Widać, że sposób w jaki autor pisze, nie jest mu obojętny, przykłada już do tej strony technicznej, językowej sporo uwagi, dzięki czemu i całą powieść czyta się bardzo sprawnie, płynnie, z przyjemnością.

 

„Szóstka” to powieść kryminalna z mocnym akcentem sensacyjnym, ja jednak najpierw chciałam zwrócić uwagę na tło historyczne, na którym została oparta, bo jego dokładność (tak, znowu dokładność!) spodobała mi się najmocniej. W książce pojawiają się aspekty polityczne, uwikłanie ministerstwa, partii i założeń komunistycznych jednak konieczne jest do solidnego przedstawienia problemu, jaki jest w niej zobrazowany. A chodzi o coś, nad czym w sumie się wcześniej specjalnie nie zastanawiałam – o losy Żydów w powojennej Polsce. A te były zaskakująco tragiczne, po Holokauście wcale nastawienie do nich się zmieniło – w latach 60tych, w których toczy się akcja, byli gnębieni, wykluczani ze społeczności, wyganiani z kraju, obwiniani za wszystko, co złe. I tu autor daje tego doskonale obraz. Ponadto oczywiście dokładnie oddaje realia życia ogólnie, czy to chodzi o muzykę, rozrywkę czy ubiór – widać tu ogromną wiedzę i zainteresowanie autora.

 

Przejdźmy jednak do samego kryminału. Intryga rozkręca się spokojnie, od rozmowy ze świadkami, ale szybko nabiera tempa, dużo w niej wątków sensacyjnych, pościgów, bijatyk i innych dynamicznych rozwiązań. To oczywiście mocno historię ożywia, fani książek, w których dużo się dzieje, spiski i tajne akcje są na porządku dziennym, będzie mocno usatysfakcjonowani. Intryga zbudowana jest na podobnej zasadzie, co tom pierwszy – to ładnie zgrywa się w formie serii, choć może nie do końca zaskakuje. Rozpatrując jednak książkę jako powieść rozrywkową nie za bardzo jest się do czego przyczepić.

 

No i na koniec postacie. Autor bardzo dużą uwagę przywiązuje do ich powłoki zewnętrznej – tego jak wyglądają, w co się ubierają. Charakterologicznie są może trochę mniej dopracowane, ale na pasującym do całości poziomie – wiemy co nieco o ich przeszłości, o rysach, które sprawiły, że teraz zachowują się tak, a nie inaczej. Nie pamiętam już specjalnie Basi z „Kozła”, tu jej postać mi się całkiem spodobała, to młoda kobieta, która nie daje sobą pomiatać. A jednak trochę te postaci wpisują się w schemat kryminału, są tam gdzieś małe wątki romansowe, miłosne, dosyć szablonowe – albo to po prostu ja ostatnio mam dosyć tego, że przy postaciach kobiecych zawsze muszą pojawiać się takie wstawki... Bezsprzecznie za to polubiłam Kazika, który żyje sobie szczęśliwie z żoną, obydwoje lubią jeść i angażują się w swoje pasje. Myślę więc, że ten banał, schemat, jest po prostu następstwem tego, że autor chciał, by książka miała wszystkie cechy tego rasowego, kryminału sprzed kilku-kilkunastu lat.

 

Podsumowując, „Szóstka” to udane połączenie powieści rozrywkowo-sensacyjnej z tłem historycznym Szczecina i powojennej Polski. Mnie najbardziej przypadło do gustu właśnie te tło, to, jak sprawnie autor w całą fabułę fikcyjną wplótł realia PRL-u, życia, rozrywek i stylu tamtych czasów. Oczywiście i intrydze kryminalnej nie mam nic do zarzucenia – dobrze wpisuje się w ramy gatunkowe, jest dynamiczna, zajmująca i dla fanów sensacji na pewno mocno zaskakująca. Autor stara się przedstawiać całą fabułę bardzo realistycznie równocześnie bawiąc się tymi znanymi z rasowych kryminałów wątkami i rozwiązaniami. Dla poszukiwaczy mocnych, dynamicznych historii i równocześnie zabiegów już dobrze znajomych, i będzie to lektura idealna. Ja wolałabym jednak próbę wyjścia z ram, ale szanuję autora za skrupulatność i trzymanie się obranego celu. Finalnie uważam, że jest to kryminał wart uwagi, choćby we względu na świetnie przedstawiony problem żydowski w powojennej Polsce.

 

Moja ocena: 7,5/10

 

Recenzja powstała w ramach współpracy z Wydawnictwem Filia Mroczna Strona.

Dostępna jest też w abonamencie 

Dodaj na półkę - klik!

Podoba Ci się to, co robię?

Wesprzyj mnie na patronite.pl/kryminalnatalerzu i dołącz do grona moich Patronów!

Czytaj więcej »

"Kozioł" Przemysław Kowalewski

Autor: Przemysław Kowalewski

Tytuł: Kozioł

Cykl: kapitan Ugne Galant, tom 1

Data premiery: 31.05.2023

Wydawnictwo: Filia

Liczba stron: 456

Gatunek: kryminał retro

 

Przemysław Kowalewski to szczecinianin zafascynowany historia swojego miasta, czemu dał wyraz w „Koźle”, swoim debiucie literackim. Z zawodu dziennikarz, współpracował z lokalnymi dziennikami, teraz jest właścicielem i redaktorem naczelnym portalu informacyjnego rega24.pl. O swoim debiucie mówi, że to powieść oparta na prawdziwych realiach historycznych, do których dodał fikcyjną intrygę kryminalną.

 

Historia „Kozła” rozgrywa się w Szczecinie w roku 1957. Doktor Ferenc pracujący w szczecińskim szpitalu dostaje telefon od pielęgniarki – dzwoni, by przekazać mu, że kolejny pacjent umarł na dziwną chorobę... Tak zwaną chorobę kuru, chorobę kanibali, która rozwija się u osób, które miały okazję skosztować ludzkiego mózgu. Aktualny zgon to już ósmy na przestrzeni krótkiego okresu, więc lekarz decyduje się powiadomić o swoich podejrzeniach milicję – ktoś przecież kilka lat temu musiał tych ludzi karmić ludzkim mięsem. Jako że choroba potrzebuje kilkuletniego okresu inkubacji, a Szczecin dopiero powoli zaczyna wychodzić z powojennej biedy, to ciężko stwierdzić czy te śmierci są efektem działań wynikających z desperacji i głodu czy jednak dziełem seryjnego mordercy... Mordercy, którego już przecież kilka lat temu złapano i uśmiercono przez wyrok kary śmierci? Porucznik Ugne Galant i sierżant Barbara Romanowska muszą przyjrzeć się sprawie, spróbować znaleźć punkt styczny tej zmarłej ósemki z czasów, kiedy w Szczecinie trwała powojenna migracja... Czy nie jest to zadanie z góry skazane na porażkę?

 

Książka składa się z prologu, dwóch części („Ofiary” i „Pościg”) i epilogu. Części rozpisane są na tytułowane rozdziały, jest ich 37 różnej długości. Poza tytułem, każdy rozdział opatrzony jest miejscem i czasem zdarzeń. Narracja prowadzona jest w trzeciej osobie czasu przeszłego, narrator podąża za śledczymi i mordercą relacjonując głównie ich poczynania. Czas akcji toczy się nielinearnie, rozdziały rozpisane są naprzemiennie – raz w roku 1957 podczas prowadzenia śledztwa, raz sięgając wstecz i obrazując poczynania mordercy i historię miejsca akcji. Styl powieści jest dosyć szorstki, surowy, aż chce się powiedzieć, że to taki typowy męski kryminał retro skupiający się przede wszystkim na zdarzeniach, postacie traktujący raczej drugoplanowo. Książka wprowadza nastrój niepokojący – o tak makabrycznych poczynaniach jak gotowanie ludzkiego mięsa i częstowanie nim innych narrator wypowiada się w sposób bardzo zwyczajny. Ogólnie w czasie lektury czuć, że książka pod względem językowym jest dopracowana, a język dostosowany do czasów, w których toczy się opisywana historia.

 

Mimo tego, że postacie wydają się tu mniej ważne niż sama historia, to wcale nie znaczy, że nie są to kreacje ciekawe. Pierwszym zaskakującym zabiegiem jest to, że czytelnik prawie od samego początku wie, jak morderca się nazywa (a przynajmniej jak się przedstawia) i w jaki sposób działa – mamy kilka retrospekcji to opisujących, wiemy też, że zapach fiołków to jego znak rozpoznawczy... Głównym pytaniem więc pozostaje te o motywacje i powody zbrodni, sposób selekcji ofiar i czy milicji faktycznie uda się wpaść na jego ślad... A tam mamy młodą Basię, która jest jedną z niewielu żeńskich przedstawicielek tego zawodu. Dziewczyna jest ambitna i zdeterminowana, jednak nie da się ukryć, że inni, czy współpracownicy, czy cywile podchodzą do niej z lekkim lekceważeniem. Jej partnerem w tej sprawie jest Ugne, człowiek z dosyć tragiczną obozową historią... Teraz dni umila sobie napojami wyskokowymi, co nie przeszkadza mu w pełnieniu służby czy prowadzeniu samochodu.

 

Intryga rozpisana jest tak, by systematycznie przyspieszać – zaczyna się wolno, spokojnie, polega głownie na obserwacji i zastanowieniu, by powoli, ale coraz mocniej stawić na dynamizm aż do tej wielkiej sceny finałowej. Wydaje się więc, że zbudowana jest w sposób charakterystyczny dla tego podgatunku kryminału. Oczywiście, mimo że coś tam o mordercy wiemy od samego początku, to książka nie jest pozbawiona zaskoczeń, akcja toczy się dobrym tempem, a nowe tropy pojawiają się w odpowiednim czasie, by stale utrzymać ciekawość czytelnika.

 

Jednak tym, co najbardziej mi się w tej książce podobało, to naprawdę solidne tło społeczno-historyczne, które autor opisuje bogato i szeroko, skupiając się na okresie wojennym i powojennym. Jest kilka scen, które toczą się w obozach pracy, jednak przede wszystkim dobrze oddane są nastroje w czasach zakończenia wojny – ta zawierucha, kiedy Niemcy z tych terenów uciekali, inni zostali na nie przenoszeni, grasowali szabrownicy i w sumie nie wiadomo było co jest czyje i czy w ogóle obowiązują jakieś reguły. W czasach kiedy toczy się śledztwo dobrze oddane są nastroje społeczne, kiedy powoli wraca ład i ludzie zaczynają wierzyć, że życie może wyglądać inaczej, choć cały czas pamiętają krzywdy wojenne, biedę i niedolę. Ten okres wydaje się idealnym dla tego typu mordercy – w końcu pozbyć się mięsa sprzedawanego bez kartek czy innych państwowych ograniczeń z pewnością trudno nie było. Tylko dlaczego? Wygląda, że morderca atakuje tylko Niemców, czy więc to jakiś rodzaj zemsty?

Warto też zaznaczyć, że Szczecin oddany jest świetnie pod względem geograficznym, autor wykorzystał wiele lokalnych ciekawostek, historycznych miejsc, by osadzić w nich tę kryminalną historię.

 

A skąd ten tytułowy kozioł? Co oznacza? Czy to coś więcej niż tatuaż na plecach mordercy? Pod tym względem książka nasuwa skojarzenia sięgające klasyki, kanonu literatury – mitologii, Pisma Świętego i „Boskiej komedii” Dantego.

 

Podczas lektury „Kozła” czuć ilość pracy, ilość wiedzy, jaką włożył w niego Przemysław Kowalewski i to bardzo mi się podoba. Autor potraktował tło swojej historii na poważnie, łącząc wątek kryminalno-sensacyjny z solidną dawką historii, jak i motywów znanych z klasyki literatury i filmu. Wszystko to wpakował w ramy rasowego kryminału retro, który tempa nabiera wraz z rozwojem fabuły, a jednak uwagę czytelnika w jakiś sposób przeciąga od samego początku. Na pewno spory udział miało w tym nieszablonowe przedstawienie mordercy – nieczęsto w kryminałach się zdarza, że już na wstępie czytelnik dostaje taki pakiet informacji o sprawy. Co ciekawe, z historii prawdziwych autor wykorzystał tu też pewne nieścisłości jakie towarzyszyły złapaniu i skazaniu Józefa Cyppka wplatając je w szerszą sprawę książkowego fikcyjnego mordercy. To naprawdę solidny debiut! Jestem ciekawa co autor zaprezentuje nam w swojej drugiej książce 😊

 

Moja ocena: 8/10

 

Recenzja powstała we współpracy z Wydawnictwem Filia Mroczna Strona.

Dostępna jest też w abonamencie 

Dodaj na półkę - klik!

Podoba Ci się to, co robię?

Wesprzyj mnie na patronite.pl/kryminalnatalerzu i dołącz do grona moich Patronów!

Czytaj więcej »

"Sierociniec" Przemysław Kowalewski - recenzja premierowa

Autor: Przemysław Kowalewski

Tytuł: Sierociniec

Cykl: Ugne Galant, tom 3

Data premiery: 06.03.2024

Wydawnictwo: Filia

Liczba stron: 416

Gatunek: kryminał retro

 

Przemysław Kowalewski jest prawdziwym pasjonatem swojego miasta - Szczecina. Uważnie śledzi i zna jego historię, co skrzętnie wykorzystuje już od prawie roku w swoich powieściach kryminalnych. Debiutował w maju 2023 roku książką “Kozioł” (recenzja - klik!), która równocześnie była pierwszym tomem serii ze śledczym Ugne Galantem. Jesienią tego samego roku ukazała się na rynku część druga “Szóstka” (recenzja - klik!), teraz, dokładnie dzisiaj premierą ma część trzecia pt. “Sierociniec”. Książki są ze sobą dosyć luźno powiązane postaciami śledczych, każdą z nich dzieli kilka lat różnicy w akcji powieści, zatem spokojnie można po nie sięgać również niezależnie od siebie. Spośród innych kryminałów na rynku wyróżnia je czas akcji - historie toczą się w czasach PRL-u i doskonale oddanym tłem historycznym.

 

Historia “Sierocińca” toczy się w Szczecinie w roku 1975. Do kapitan Barbary Romanowskiej zgłasza się dwudziestokilkuletnia dziewczyna, Irena. W wieku kilku lat Irena została oddana do domu dziecka wraz ze swoja młodszą siostrą - zrobił to im ich ojciec, który wrócił jakiś czas później tylko na jeden dzień, podczas którego Irena była świadkiem sprzedaży jej młodszej siostry. Teraz, gdy w końcu jest już na swoim, od nikogo niezależna, może zgłosić sprawę na milicję. Jednak jej opowieść jest dosyć niespójna, Basia, choć dobrze wie, że ofiarom trzeba wierzyć, bo to zrozumienia potrzebują najmocniej, w duchu ma wątpliwości. Jednak postanawia sprawdzić wspomniany szczeciński sierociniec - w końcu ona sama też wychowywała się w domu dziecka, też przeszła tam piekło, zatem dobrze wie, że nawet nieprawdopodobne rzeczy są możliwe. Mimo że wizyta w domu dziecka wypada całkiem pozytywnie, dyrektorka pokazuje jej kartę młodszej siostry Ireny, to jednak coś Basi nie daje spokoju. Zaczyna w sprawie grzebać, prosi o pomoc dziecięcą psycholożkę i po czasie faktycznie okazuje się, że może być w tej sprawie więcej prawdy, niż mogłoby się z początku wydawać… Czy uda im się jednak dojść do samego rdzenia prawdy? By to zrobić na pewno będzie Basi potrzebna pomoc starej, sprawdzonej ekipy…

 

Książka rozpisana jest na prolog, dwie części i epilog. Części są tytułowane, podzielone na rozdziały, których w sumie jest trzydzieści dziewięć. Każdy z nich ma tytuł i rozpoczyna się miejscem zdarzeń oraz określeniem czasu. Narracja prowadzona jest w trzeciej osobie czasu przeszłego, narrator naprzemiennie podąża za postaciami serii oraz od czasu do czasu przytacza historie dzieci z przeszłości. Narrator jest wszechwiedzący, w zależności za którą postacią podąża, jej myśli, prócz wydarzeń, również nam relacjonuje. Styl powieści jest prosty, poprawny stylistycznie, książkę czyta się płynnie i bez potknięć (no chyba, że chodzi o trupy, które w przeciągu kilku sekund od śmierci robią się zimne… 😉 na szczęście tylko dwa razy!), a mimo iż historia jest mroczna i niepokojąca, to autor do oddania jej klimatu nie potrzebuje przekleństw, co sama mocno cenię.

 

U Kowalewskiego zawsze najważniejsza jest historia, to ona jest na planie pierwszym i to ona jest najlepiej dopracowana. Zatem też od niej omówienie zacznijmy. Autor skupił się na procederze, który faktycznie w czasach PRL-u miał miejsce - na sprzedawaniu dzieci, teoretycznej adopcji rodzinom niesprawdzanym, które niekoniecznie w celach wychowania ich na dobrych, szczęśliwych ludzi, o adopcję się starali. W samym tekście autor przytacza jeden czy dwa artykuły z prasy na ten temat, w posłowiu jednak podkreśla, że bardzo trudno dotrzeć do źródeł na ten temat, a historię zna w większości z opowiadań innych. Jest to temat przerażający, jeden z tych najmocniej wstrząsających - kto w końcu może być odporny na krzywdę dzieci? Które dopuszczają się na nich dorośli? Kto jest w stanie wyobrazić sobie sprzedaż dziecka? Niestety to działo się, kiedyś, to ciągle dzieje się też gdzieś teraz, a mimo że nie jest to pierwsza książka na taki temat, to w moim spisie lektur, jest pierwsza, która tak mocno osadza i obrazuje taki proceder w naszym kraju w czasach minionych. I robi to w sposób mroczny, ale jednocześnie wiarygodny.

“(...) kiedy zło ukrywa się pod postacią sprawiedliwego, my musimy zamienić się w upiory, bo tylko w ciemności mamy szansę z nimi wygrać. To oni, źli ludzie, wykorzystali narzędzia, jakie dało im państwo, by krzywdzić tych, którzy nie potrafią się sami obronić.”

Poza prawdziwością samego procederu, na którym utkana jest fikcyjna intryga kryminalna, muszę też po raz kolejny przy książkach tego autora podkreślić rewelacyjnie oddane tło historyczne. Autor szczegóły z życia codziennego Szczecinie czasach PRL-u tak naturalnie wplata w historię, że ma się wrażenie, jakby opisywana rzeczywistość była mu znana z własnego doświadczenia. Tak jednak nie jest, autor jest młodszy niż opisywane przez niego czasy, to właśnie efekt jego pasji i dobrego researchu. Po raz kolejny bardzo podobał mi się ten dawny Szczecin, ta dokładność w oddaniu tamtejszej codzienności.

 

Sama intryga kryminalna oparta jest cały czas na tych samych założeniach, co poprzednie dwa tomy, dzięki czemu wszystkie trzy tytuły tworzą fajną, spójną całość. Historia rozkręca się spokojnie, ale ostatecznie dużo się w niej dzieje, jest sporo scen akcji, które wbijają w fotel. Intryga ma więc charakter lekko sensacyjny, dobrze osadzona jest w ramach gatunku kryminału tego nurtu. Zagadka rozpisana jest sprawnie, gdzieś tam delikatnie zahacza o wątki polityczne. Dzięki naprzemiennej obserwacji postaci oraz dynamicznej akcji napięcie podczas lektury jest dobrze utrzymane, książkę zwyczajnie chce się czytać dalej.

“Uderzyła go świadomość, że nic się nie zmieni.”

No i tym razem na koniec - postacie. W tym tomie to Basia jest postacią przodującą, to ona prowadzi to śledztwo, a przez to sama się zmienia, czuje nić połączenia z tymi krzywdzonymi dziećmi, czuje, że w końcu robi coś faktycznie wartościowego, więc w tym wypadku jej własne wartości schodzą na plan drugi. Oczywiście pojawiają się tutaj i pozostałe postacie tej serii: jest Lwowiak i Kawalec, jest także Ugne Galant, który znowu stoczył się na dno alkoholizmu i zaproszenie do śledztwa ponownie go z nałogu wyrywa. Postacie jednak nie są tu tak ważne jak historia, zatem sama nie czuję się do nich mocno przywiązana, a i ich charakterystyka jest raczej rysowana grubą kreską. W tym tomie zakrada się też niewielki wątek romansowy - jak zawsze podkreślam, sama nie jestem ich fanką, więc i tutaj wzbudził we mnie lekki zgrzyt, jednak rozgrywa się on na zalewie kilku stronach, więc nie obniżył mojej przyjemności z lektury.

 

Podsumowując, “Sierociniec” trzyma poziom poprzednich dwóch publikacji Kowalewskiego. Jest solidne tło historyczne, doskonale oddany Szczecin w czasach PRL-u. Jest mroczna, przerażająca historia, która oddziałuje na wyobraźnię tym bardziej, gdyż osadzona jest na procederze prawdziwym, mimo że intryga jest fikcyjna. Jest spójna, dynamiczna akcja i nutka sensacyjna, jest historia prywatna rozgrywająca się na tle zdarzeń na wielką skalę. Po trzech książkach autora, mogę już przyznać, że lubię jego pióro, podoba mi się sposób w jaki oddaje głos samej historii - szczególnie tej prawdziwej, która cały czas jest obecna w tle. Widać, że jest to książka pisana z pasją, a takie czyta się z przyjemnością. Czekam na więcej!

 

Moja ocena: 7,5/10

 

Recenzja powstała w ramach współpracy z Wydawnictwem Filia Mroczna Strona.

Dostępna jest też w abonamencie 

Dodaj na półkę - klik!

Podoba Ci się to, co robię?

Wesprzyj mnie na patronite.pl/kryminalnatalerzu i dołącz do grona moich Patronów!

Czytaj więcej »

"Latawiec" Przemysław Kowalewski - recenzja premierowa

Autor: Przemysław Kowalewski

Tytuł: Latawiec

Cykl: Ugne Galant, tom 4

Data premiery: 09.10.2024

Wydawnictwo: Filia 

Liczba stron: 384

Gatunek: kryminał

 

Lubię śledzić drogę pisarską autorów od samych ich początków, to jak nabierają wprawy, jak doskonalą swój warsztat i przekształcają pomysłów w solidne, pełnoprawne powieści. I z Przemysławem Kowalewskim tak mam, ale doprecyzujmy - czytam jego książki od razu po premierze od jego debiutu z maja 2023, jednak jeśli chodzi o doskonalenie, to akurat ten autor już wystartował z wysokiego poziomu. Od początku widać, że z piórem do czynienia miał od dawna, ma doświadczenie w dziennikarstwie, widać też, że do tworzenia powieści jest zawsze doskonale przygotowany - dba o szczegóły, o realizm tła, co jest tym większym wyzwaniem, iż akcja jego powieści toczy się w czasach PRL-u, a nie całkiem współcześnie. To było widać już w debiucie, jak i widać to w każdej kolejnej powieści. Do tej pory wydał cztery, wszystkie należą do cyklu o milicjancie Ugne Galancie (recenzje – klik!), jednak są napisane tak, że bez problemu każdą z nich można też traktować jak powieść osobną - to nie tylko osobne powieści kryminalne, ale i akcja każdej z nich oddalona jest najczęściej o kilka lat od poprzedniej (wyjątkiem jest czwarty tom, pomiędzy trzecim a nim upłynął rok).

 

Druga połowa października, rok 1976, Szczecin, dzielnica Warszewo. Ugne od roku stacza się coraz mocniej, praktycznie nie trzeźwieje. Mimo to ciągle pracuje w milicji, ciągle zjawia się na miejscach zdarzenia. I tak jest i teraz - trafia do domu mężczyzny, który pozornie zmarł w wyniku nieszczęśliwego wypadku. Wygląda na to, że wskutek nadmiernego spożycia alkoholu, jednak na miejscu zdarzenia kilka szczegółów nie daje śledczym spokoju - mężczyzna ewidentnie pił prostu z butelki, a na stoliku stoi pełny kieliszek. Obok w glinianym wazoniku krokusy wycięte z papieru, kwiaty, które są symbolem trzeźwości, mimo tego, że w pokoju panuje brud i bałagan, nie ma też dzieci, a to wygląda na coś, zrobionego ręką dziecka. To jednak nie wszystko - jakiś czas wcześniej policja dostała zgłoszenie, że ten mężczyzna umrze, a pomoże mu w tym jeden z jego kompanów od kieliszka. A jednym z nich jest Ugne, który naprawdę nie pamięta, czy był tutaj poprzedniej nocy… No cóż, dowody wskazują, że tak, jednak zespół śledczych ma takie zaufanie do milicjanta, że nie wierzą, by to on mógł do śmierci mężczyzny się przyczynić. Sytuacja zaostrza się, gdy dochodzi do kolejnej dziwnej śmierci w okolicy…

 

Książka rozpisana jest na prolog, dwie tytułowane części i epilog. Części składają się z rozdziałów, a tych jest w sumie 38, każdy jest zatytułowany i opatrzony miejscem akcji oraz dniem tygodnia, datą dzienną i rokiem zdarzeń. Większa część historii toczy się w roku 1976, od czasu do czasu jednak pojawiają się przebitki, retrospekcje sprzed kilku, a nawet i kilkunastu lat. Narracja prowadzona jest w trzeciej osobie czasu przeszłego, narrator nie tylko opisuje to co widzi, ale też uzupełnia wiedzę czytelnika - tłumaczy, jeśli do zrozumienia reakcji postaci są jakieś zdarzenia z przeszłości, chętnie zdradza ich myśli, choć w większości jego uwaga skupiona jest na Ugne. Zdarza się też jednak, że w aktualnie opisywanych czasach narrator podąża za innym bohaterem, a fragmenty z przeszłości opowiadają historię związaną z synami zabitego. Mamy też szybkie spojrzenia na podejrzanego osobnika, prawdopodobnie mordercę, jednak są one pisane tak, że czytelnik oprócz relacji z jego poczynań (a te są bardzo wyrywkowo opisane) nie jest w stanie nic wywnioskować - już w samej warstwie językowej autor doskonale sobie poradził z polską, ukierunkowaną na rodzaj odmianą raz pisząc o tym kimś “osoba”, raz “osobnik”, a zatem czytelnik nawet podświadomie nie jest w stanie założyć kim jest sprawca. Styl powieści jest prosty, dynamiczny, lekko stylizowany na język czasów PRL-u, przekleństwa się pojawiają, ale nie ma ich dużo. Całość wypada zgrabnie, od razu wskazuje czytelnikowi sensacyjne zabarwienie historii.

 

W prozie Kowalewskiego tym, co liczy się najbardziej, jest zawsze opowieść. Postacie są jej nośnikami, a zatem nacisk nie jest położony specjalnie mocno na ich psychologię. Może dlatego sama postacie z tomów poprzednich kojarzę, ale też nie za wiele jestem w stanie powiedzieć o ich charakterach. Jednak Ugne wśród nich się wybija - niestety niekorzystnie. Jest to utalentowany śledczy, który w rewelacyjny sposób posługuje się swoją spostrzegawczością i inteligencją, jednak równocześnie to wrak człowieka. Ciągle pijany, nie kryje się już nawet ze swoim alkoholizmem, a potrzeba picia co chwilę jest jego głównym wyznacznikiem kolejnych kroków. Przyznam, że w tym tomie przede wszystkim budził we mnie odrazę, dlatego też jego relacje z innymi wzbudzały moje wątpliwości, co do ich realności. A jednak niepotrzebnie się martwiłam, autor znalazł dla nich odpowiednie uzasadnienie.

“- Wierzysz w coś?

- Tak, wierzę. (...)

- A czy ten twój Bóg ma jakiś plan na ciebie?

- Bogowie moich przodków dali mi wolną wolę i to ja decyduję, jak może życie będzie wyglądało. Wszystko jest w moich rękach.

- To jesteś szczęściarą, bo mój Bóg to kawał chuja, który bawi się ze mną jak mały wredny bachor mrówkami, rozgniatając te, które za bardzo się do mnie zbliżą.”

Oczywiście poza Ugne jest garść postaci, które znam z tomów poprzednich, są też i nowe, jak milicjantka, która na miejsce Basi dołącza do zespołu Galanta. Na podstawie zachowania tych bohaterów, możemy sporo dowiedzieć się o zwyczajach, jakie w tamtych latach panowały. Przede wszystkim jest to kultura picia alkoholu, a może właśnie jej totalny brak….

“- Co jest z tobą, dziewczyno?

- Powiedziałam ci, że nie piję. (...)

- Jak można w tym kraju nie pić? (...)

- Kwestia zasad.”

Bo to uzależnienie od alkoholu jest tematem głównym tej powieści. Potraktowany zarówno ogólnie - ukazane jest jak cierpią rodziny uzależnionego, jak same stają się współuzależnione, jak funkcjonują w takiej relacji małżonkowie, a przede wszystkim dzieci. Jednak to te spojrzenie bardziej kierunkowe, na to, jak uzależnienie od alkoholu traktowane było w czasach PRL-u ma największą moc oddziaływania. Wtedy ciągle przecież to mężczyzna był głową rodziny, to jemu podległa była żona i podległe były dzieci. I choć mogli starać się żyć normalnie, to przecież w mężem i ojcem ciągle pijanym, agresywnym i zwracającym uwagę tylko na swoją jedną, najważniejszą potrzebę, nie było to tak naprawdę możliwe. Autor doskonale oddaje to, jak trudne były to czasy, jak picie czystej wódki było normalnym sposobem na spędzanie czasu. Jak mała była świadomość tego problemu, jak nie było gdzie szukać pomocy. Jak straszne sytuacje to stwarzało, jak nikt na to nie reagował. To zaledwie pięćdziesiąt lat różnicy od tego jak żyjemy teraz, a jednak świat pod tym względem był wtedy całkiem inny.

“Alkohol morduje nas i nasze rodziny. Dzieci stają się pierwszymi ofiarami tego chocholego tańca. Alkohol budzi przemoc i doprowadza do upadku relacji w rodzinie. Ludzie przestają się kochać…”

Akcja powieści osadzona jest na zagadce kryminalnej, która tak jak i w poprzednim tomach, tak i w tym ma w sobie nieco sensacyjną nutę. Z początku może nie jest to tak odczuwalne, w końcu śledczy jeszcze do końca nie wiedzą o jaki temat mają się zahaczyć, jednak samo wplątanie Ugne w morderstwo jest sposobem na przyciągnięcie uwagi czytelnika. Później już akcja przyspiesza, im dalej, tym dzieje się więcej, aż do wielkiego finału, który faktycznie zaskakuje. Intryga usnuta jest bardzo precyzyjnie, z dbałością o szczegóły - i to tak dużą, że faktycznie byłam zaskoczona jak wszystko świetnie zgrało się w logiczną i w pełni uzasadnioną w tym gatunku całość.

 

A miejsce akcji? Jak zawsze u tego autora oddane doskonale. Szczecin, co prawda, jest położony daleko od mojego miejsca zamieszkania, jednak takich szczegółów nie da się wymyślić - autor doskonale zna historię miasta, doskonale wie gdzie, co było położone i jak faktycznie wyglądało i tą wiedzą, w tle historii, się z czytelnikami dzieli. To nadaje książce realności i tego zgrabnego połączenia kryminalnej historii fikcyjnej z prawdą historyczną jej tła.

“Zrobiła błąd, myśląc jak każdy uznający się za zdroworozsądkowego przedstawiciela homo sapiens, tymczasem żyje tu, gdzie żyje. A tu panują inne zasady. Powinna myśleć jak homo sovieticus.”

Podsumowując, “Latawiec” to dobra, zajmująca historia kryminalna z nutką sensacji, w której na uwagę zasługuje nie tylko skrupulatność w budowaniu intrygi, ale też tło wydarzeń doskonale oddające charakter PRL-u, tego, jak żyło się w tamtych czasach, jaki panował światopogląd w kwestiach życia w rodzinie czy podejście do kościoła. Najważniejszy jednak jest obraz alkoholizmu, tego jak niewiele wtedy w Polsce zamkniętej na nowinki ze świata nauki Zachodu wiedziano o tej chorobie, jak picie na co dzień było zjawiskiem normalnym. Jest to temat przerażający, smutny i wstrząsający, bo przecież tak nam nieodległy czasowo, ale też uniwersalny, bo krzywdy, jakie alkoholizm wyrządza, nadal są żywe, nadal są rodziny, które takich sytuacji doświadczają. Jest to problem, z którym i w czasach współczesnych się spotykamy, który już zdecydowanie lepiej rozumiemy i rozpoznajemy, ale ciągle jest obecny, a zatem najbliższy z chyba wszystkim tomów, jakie do tej pory Przemysław Kowalewski napisał.

 

Moja ocena: 8/10

 

Recenzja powstała w ramach współpracy z Wydawnictwem Filia Mroczna Strona.

Dostępna jest też w abonamencie 

Dodaj na półkę - klik!

Podoba Ci się to, co robię?

Wesprzyj mnie na patronite.pl/kryminalnatalerzu i dołącz do grona moich Patronów!

Czytaj więcej »