Kilka pytań do... Piotra Borlika, autora książki "Incydent"

Dlaczego kryminał polityczny i jak dużo jest w nim tej polityki, jaki unik Piotr Borlik zastosował przy opisie głównej bohaterki, który etap pracy nad książką autor określa jako najbardziej romantyczny, jakie są plany na rok 2023 i czy kiedyś jeszcze spotkamy się z bohaterami trylogii Boskiej Proporcji?

Zapraszam na rozmowę z autorem!

fot. Piotr Haltof & Youme Studio

Piotr Borlik notka biograficzna:

rocznik 1986, inżynier, mistrz Holandii, a także laureat trzeciego miejsca w otwartych mistrzostwach Czech w grach logicznych. Otrzymał stypendium prezydenta Bydgoszczy dla osób zajmujących się twórczością artystyczną i upowszechnianiem kultury. Autor kryminałów "Boska proporcja", "Materiał ludzki", "Białe kłamstwa", "Zapłacz dla mnie", "Skłam, że mnie kochasz", "Wymazani z pamięci", "Tajemnica Wzgórza Trzech Dębów", "Czterdzieści dusz" i "Labirynt".

Kryminał na talerzu: Jest Pan autorem, który chętnie testuje się w różnych podgatunkach kryminału i thrillera. Teraz przyszła pora na „Incydent”, który skategoryzowany został jako kryminał polityczny. Skąd pomysł, by sprawdzić się właśnie w tym podgatunku?

Piotr Borlik: Od początku wychodziłem z założenia, żeby pisać historie, które samemu chciałbym przeczytać. Jako że lubię różne gatunki: od kryminału, przez grozę i fantastykę, na literaturze obyczajowej kończąc, to naturalnym było dla mnie, że nie mogę zamknąć się w jednej szufladce. To by sprawiło, że szybko zacząłbym odczuwać znużenie i powtarzalność. Na szczęście kryminał daje twórcom ogrom możliwości, stąd eksperymentowałem, przeskakując z jednego podgatunku w drugi. Tym razem rzeczywiście padło na politykę i problemy społeczne. Dlaczego? Tu odpowiedź nie będzie zbyt konkretna: po prostu poczułem taką potrzebę. Zgaduję, że nie bez wpływu na moją decyzję były wydarzenia wokół nas, ale w tym miejscu chciałbym podkreślić, że, przynajmniej dla mnie, polityka w tej książce jest tylko tłem, więc osoby nie lubiące takiej tematyki nie mają czego się obawiać.

Skąd w ogóle potrzeba, by przy każdej książce próbować czegoś nowego? Nie boi się Pan, że to trochę odstrasza czytelników? Kiedy za każdym razem nie wiadomo czego możemy się spodziewać?

Myślę, że czytelniczki i czytelnicy już się do tego przyzwyczaili. Początkowo rzeczywiście sporo osób doznało pewnego rodzaju szoku, gdy po trylogii Boskiej proporcji otrzymali zupełnie inną historię z mafijnym tłem i bardzo skomplikowanym bohaterem. Nie powiem, to był trudny moment, pewnie spora część fanek i fanów Boskiej proporcji poczuła rozczarowanie, ale ci, którzy zostali ze mną, za każdym razem mogą poczuć przyjemny dreszczyk emocji, wszak nie wiedzą, co ich czeka. Zresztą prawdziwy szok spotka ich w marcu, gdy zaproponuję im komedię obyczajową.

„Incydent” zaczyna się dużym wstrząsem – atakiem terrorystycznym na pociąg. Nie jest to chyba wątek specjalnie w Polsce popularny, więc skąd u Pana ten pomysł? Czy to ten fragment był tym, który wpadł Panu do głowy jako pierwszy, to od niego zaczęła powstawać cała powieść?

Zaczęło się od pomysłu na zakończenie. Tu niestety nie mogą zdradzić zbyt wiele, by nie popsuć nikomu przyjemności, ale pomysł na pierwszą scenę zrodził się znaczniej później, mniej więcej w połowie planowania powieści.

W tej książce porusza Pan wiele interesujących, bardzo aktualnych tematów, a jeden z nich, jeden z głównych, to problem podejścia polskiego społeczeństwa do imigrantów ze Wschodu. Dlaczego właśnie ten temat i dlaczego właśnie teraz się u Pana pojawił?

Odpowiedź jest zawarta w pytaniu. To bardzo aktualny problem, więc siłą rzeczy myślałem o nim niemal każdego dnia. Miałem dylemat, czy to dobry pomysł, czy ktoś nie odbierze go jako próba wybicia się na krzywdzie innych, ale podobne rozważania towarzyszyły mi podczas pisania Czterdziestu dusz, które ostatecznie zostały bardzo ciepło przyjęte, więc zamiast zaprzątać sobie głowę niepotrzebnymi myślami, po prostu wziąłem się do roboty. Wnioskując po dotychczasowych recenzjach, był to dobry krok.

Jednym z głównych bohaterów powieści jest Natalia Kruger, zastępca prokuratora. Spodobało mi się, jak oddał Pan warunki jej pracy, stąd pytanie: jak wyglądał Pana research do opisu pracy prokuratora?

To wbrew pozorom było łatwe. Znam swoje słabe strony, jedną z nich niewątpliwie jest brak dogłębnej znajomości detali dotyczących pracy policji czy prokuratury, stąd zwykle stosuję pewne zgrabne uniki. Owszem, Natalia pracuje w prokuraturze, ale śledztwo de facto prowadzi na własną rękę. Jej praca, codzienne obowiązki, ograniczenia i procedury są tylko tłem. Dzięki takiemu zabiegowi miałem pewność, że nie napiszę jakiejś głupoty i czułem się komfortowo podczas pisania.

A jako że sama uznałam Natalię za postać bardzo wielowymiarową, taką z potencjałem na więcej, to nie mogę nie zapytać – czy jest to początek serii o prokurator Natalii Kruger?

Nie wykluczam takiej opcji, ale na tę chwilę mam w głowie inne historie. Ciepły odbiór Incydentu oczywiście podsuwa pomysły na kontynuację, ale jest jeszcze zdecydowanie za wcześnie, by o tym mówić.

Czy ciężko było napisać tego typu powieść?

Nie. To była wręcz czysta przyjemność. Największy problem wynikał z nietypowego zakończenia, o którym już wspomniałem wcześniej. Musiałem bardzo skupiać się na niektórych elementach, by nie oszukać czytelników i samemu sobie nie zaprzeczyć. Brzmi to dość enigmatycznie, ale kto przeczytał Incydent, powinien się domyślić o czym mówię.

A którą z Pana książek w całym dorobku pisało się najłatwiej?

Nie wiem, mogę za to z całą pewnością stwierdzić, że najtrudniej pisało mi się Tajemnicę Wzgórza Trzech Dębów. Bardzo się napracowałem, by oddać klimat klasycznych kryminałów. Tym bardziej żałuję, że zbiera ona najgorsze opinie spośród wszystkich moich dotychczasowych powieści.

To teraz pogadajmy trochę ogólnie o pracy pisarza. Pisze Pan codziennie? W stałych porach?

Tak, jestem do znudzenia powtarzalny. Rano odwieźć syna do przedszkola, później pisać i odebrać syna z przedszkola. Popołudnia, wieczory i niestety również noce to czas na planowanie kolejnych historii, gdyż pisanie dzielę na etap planowania i etap tworzenia. Gdy piszę jedną powieść, to równolegle planują drugą, by zachować płynność pracy.

Który aspekt pracy pisarza jest najprzyjemniejszy, a który najtrudniejszy?

Wszystkie są bardzo fajne, ale najwięcej przyjemności czerpię z planowania. To najbardziej romantyczny etap, gdy pomysły walczą ze sobą i próbują mnie do siebie przekonać. Wtedy tworzę sylwetki bohaterów, ich portrety psychologiczne; wymyślam zakończenie, a także kamienie milowe. Dzięki dokładnemu planowaniu etap pisania jest znacznie łatwiejszy.

Co w powieści jest dla Pana najważniejsze, co decyduje o tym, że książka dla Pana wydaje się warta napisania – intryga? Postać? Tematy do debaty, które prowokują?

Niestety, muszę użyć uniwersalnego: to zależy. Wszystko jest ważne. Bardzo się staram, by moi bohaterowie byli interesujący, nawet ci z drugiego planu. Uwielbiam tworzyć charakterystyczne czarne charaktery, które intrygują i mieszają w głowach czytelnikom. Czym jednak byłby kryminał bez wciągającej zagadki? Do tego należy pamiętać o klimacie, wiarygodności oraz interesującej otoczce. Nie da się wybrać z tego jednej decydującej rzeczy.

Nad czym teraz Pan pracuje, jakie są plany pisarskie i wydawnicze na ten rok?

W tym roku będę zbierał plony pracy z roku minionego. Oprócz wspomnianej wcześniej komedii obyczajowej planuję jeszcze oddać w ręce czytelniczek i czytelników co najmniej jedną, jeśli nie dwie powieści. Jeśli po drodze nie wydarzy się żadna katastrofa, to rok zamknę z dwiema powieściami kryminalnymi i dwiema obyczajowymi. Nad tą kryminalną właśnie pracuję, ale na tym etapie nie mogę za dużo zdradzić. Będą motyle, będą szybkie samochody i zawiła zagadka.

Wiem, że wielu Pana czytelników cały czas tęskni za duetem z Boskiej Proporcji. Zdradzi nam Pan czy kiedyś wróci Pan do tych postaci?

Rok temu powiedziałby, że to kwestia kilku miesięcy, ale niestety utknąłem na etapie planowania intrygi i muszę wszystko przemyśleć od nowa. Jeśli Agata ma wrócić, to tylko w wielkim stylu. Nie chcę, żeby kontynuacja jej przygód została odebrana jako odcinanie kuponów.

Mnie z Panem, prócz zamiłowania do powieści kryminalnych, łączy miłość do dobrego jedzenia (i wina. I gier planszowych 😉), więc wykorzystam okazję, by zapytać czy planuje Pan napisać kiedyś coś, w czym to właśnie kulinaria będą równie ważne co sama intryga? Coś w stylu kryminałów Karoliny Morawieckiej?

Wcześniej wspominałem o nadchodzącej premierze komedii obyczajowej. Co prawda tytułowa Klara z „Wszystkich wad Klary i jej jednej zalety” nie bryluje w kuchni, ale w planach mam… gofrową powieść. Póki co nie zdradzę nic więcej, ale na pewno będzie smakowicie.

Trochę się rozgadałam, więc teraz już na szybko. Ulubione miejsce na Ziemi?

Gdańsk. Trudno wyciągnąć mnie poza Trójmiasto, ale w tym roku planuję trochę pojeździć po kraju i spotkać się z czytelniczkami i czytelnikami.

Najlepszy sposób na relaks?

Książki i gry planszowe.

Jak wygląda Pana biblioteczka, jakiego gatunku, autorów znajdziemy tak najwięcej?

Jak wspomniałem na początku, lubię czytać różne gatunki.  Sięgam zarówno po polskich twórców, jak i zagranicznych. Bardzo cenię sobie twórczość obu panów Małeckich: Roberta i Jakuba, uwielbiam Annę Kańtoch, a także Dana Simmonsa. Mam słabość do kolekcjonowania, więc na moich półkach znajduje się m.in. kolekcja Stephena Kinga, cała seria Świata Dysku oraz książki Jo Nesbo.

I na koniec: co najbardziej lubi Pan jeść?

Tu nie będzie żadnej niespodzianki: Gofry!

Dziękuję za poświęcony czas i życzę dalszych sukcesów w karierze pisarskiej!

Podoba Ci się to, co robię?

Wesprzyj mnie na patronite.pl/kryminalnatalerzu i dołącz do grona moich Patronów!

Czytaj więcej »

"Szachy pod wulkanem" Håkan Nesser

Autor: Håkan Nesser

Tytuł: Szachy pod wulkanem

Cykl: inspektor Gunnar Barbarotti, tom 7

Tłumaczenie: Iwona Jędrzejewska

Data premiery: 09.11.2022

Wydawnictwo: Czarna Owca

Liczba stron: 352

Gatunek: kryminał

 

Håkan Nesser to szwedzki autor powieści kryminalnych, który na rynku aktywny jest już trzydzieści pięć lat. Debiutował w 1988 roku, jednak dopiero kilka lat później sławę przyniosła mu seria o komisarzu van Veeterenie, której ostatni, dziesiąty tom ukazał się w 2003 roku. Kilka lat później ruszyła seria z nowym bohaterem, z inspektorem Barbarottim, Szwedem o włoskich korzeniach, która przez wiele lat wyglądała na cykl składający się z pięciu tomów. Dopiero w ostatnich latach ukazały się tom szósty i siódmy. Ponadto Nesser jest autorem wiele osobnych powieści, wielokrotnie był laureatem Nagrody Szwedzkiej Akademii Pisarzy Kryminalnych, a w 2000 roku otrzymał Glass Key Award. Jego książki tłumaczone są na ponad 20 języków, część doczekała się również ekranizacji na małym ekranie. Autor słynie z kreacji nieszablonowych śledczych.

Dla mnie „Szachy pod wulkanem” to pierwsza styczność z jego piórem.

 

Fabuła powieści rozpoczyna się pod koniec roku 2019, kiedy to dochodzi do zaginięcia znanego i cenionego pisarza Franza J. Lunde, który od kilku lat cierpiał na zastój czytelniczy. Lunde zaginął pewnej listopadowej nocy po jednym z jesienno-zimowych spotkań literackich, chwilę po tym jak wysłał swojej wydawczyni początek nowej powieści. Co dziwne, przesłana historia zdaje się być autobiograficzna – jej bohater nosi imię autora i opowiada o ostatnich spotkaniach literackich, podczas których chyba nabawił się stalkera – jakaś kobieta w kilku miastach pod rząd zadawała mu te samo pytanie oskarżające go jakoby w jednej ze swoich powieści opisał prawdziwe morderstwo. Inspektor Barbarotti, do którego trafiła ta sprawa, ma przed sobą ciężkie zadanie – po pierwsze śladów przestępstwa brak, a po drugie jak odróżnić fikcję literacką od prawdy?

„Coś mi się wydaje, że to nie będzie zwyczajne śledztwo, pomyślał po przeczytaniu dwóch pierwszych stron. Dziwne, to za mało powiedziane.”

Książka podzielona jest na kilka części rozpisanych na miesiące, w których toczą się przedstawione wydarzenia (od przełomu października i listopada 2019 do czerwca 2020). W sumie składa się na 48 rozdziałów. Każda część przedstawiona jest z perspektywy innej postaci – naprzemiennie dostajemy opowieść o śledztwie Barbarottiego i trzech postaci związanych z literaturą. Narracja prowadzona jest w trzeciej osobie czasu przeszłego przez narratora wszechwiedzącego, gdy historia skupia się na śledztwie i Barbarottim, z rozdziałami poświęconymi literatom jest różnie, w zależności od potrzeb (narracja pierwszo- i trzecioosobowa, czas teraźniejszy i przeszły). W historii zawarte są części powieści i pamiętnika, co nadaje lekturze atrakcyjności. Styl jest spokojny i lekki, kojarzy się z dawnymi powieściami kryminalnymi.

„W dziewięciu przypadkach na dziesięć rozwiązanie znajduje się w przeszłości, nie zapominajcie o tym. Trzeba tylko dobrze szukać.”

Dodatkowym atutem stylu jest delikatne zabarwienie humorystyczne, ujawniające się przede wszystkim w rozdziałach poświęconych Barbarottiemu. Sama bardzo lubię takie spokojne, pisane lekkim piórem kryminały, które skupiają się na dedukcji i procesach myślowych bohatera, więc i ten czytało mi się znakomicie!

„Wojna gangów jest ważniejsza (…). I tu, i w innych częściach królestwa Szwecji. Bo kogo, do cholery, obchodzi jakiś zaginiony pismak? Zresztą niezaginieni pisarze też nikogo nie obchodzą.”

Książki, w których pojawia się postać pisarza, zawsze są dla mnie atrakcją. I tu nie było inaczej, tym bardziej, że czytelnik ma szansę przyjrzeć się trójce literatów oraz śledzi sprawę, która po części skupia się na rozmowach z wydawcami czy innymi wielbicielami literatury. Przyglądamy się pisarzom i ich podejściu do tworzenia i spotkań z czytelnikami, jest mowa i o targach książki, nagrodach i tłumaczeniach (pojawia się nawet Polska 😉).

„Recenzje były pozytywne, Dostał dwie nagrody, szwedzką i zagraniczną. Ta druga to polska, pewnie by mu jej nie przyznali, gdyby nie pojechał tam na festiwal do Wrocławia czy Poznania, nie pamięta dokładnie.”

Ponadto, w styczności z dziełami, których fragmenty wpisane są w tę powieść, zastanawiamy się nad przenikaniem się fikcji literackiej z rzeczywistością, śledzimy gdzie jest ta granica w pojęciu człowieka tworzącego literaturę. To bardzo ciekawe zagadnienia dla miłośników prozy!

„Gdzie przebiega granica między fikcją a prawdą? Czy taka granica w ogóle istnieje?”

Jak wspomniałam, „Szachy pod wulkanem” są moją pierwszą stycznością z piórem Nessera, dlatego też i postać inspektora Barbarottiego jest dla mnie absolutną nowością. To człowiek, który już zaczyna myśleć o emeryturze, bardzo pobożny i inteligentny. Widać, że sporo w swoim życiu przeszedł, ale aktualnie chyba w miarę dobrze mu się układa – ma stałą partnerkę, dorosłe dzieci, które utrzymują z nim w miarę regularny kontakt. A tej powieści akurat jego partnerka leci do Australii, by pomóc własnemu synowi, więc Barbarotti trochę tęskni, trochę się martwi o swój związek. Myślami jest prze Evie, przez co niespecjalnie ma chęć zajmować się tym śledztwem.

„Nie mam ochoty zajmować się tym śledztwem, pomyślał przez moment. Sprzeniewierzam się własnym zasadom. Jedyne, o czym teraz marzę, to wziąć urlop i znaleźć się w Sydney, wiem, co mi dolega. Brak motywacji.”

Nie zmienia to jednak faktu, że to człowiek spokojny, inteligentny i doświadczony w swojej pracy, wie jak prowadzić śledztwo i na czym skupiać uwagę. Wzbudza sympatię czytelnika.

„Na początku lat osiemdziesiątych, jeszcze jako aspirant, zauważył, że słowa naniesione na papier dają jasność, klarowność. Trudno znaleźć odpowiedzi na pytania bezładnie krążące po głowie, ale kiedy przeleje się je na białą kartkę, nie uciekną.”

Historia toczy się głównie w małych szwedzkich miasteczkach w okresie zimowo-wiosennym. Tu ważny jest jednak rok – mamy początek pandemii coronawirusa, pożary w Australii. Obydwa tematy są dobrym punktem wyjścia, by kilka razy wspomnieć o zmianach klimatu, globalnym ociepleniu i strachu o to, co pod tym względem przyniesie przyszłość. Tematy te jednak nie są natarczywe, a ledwie delikatnie zaznaczone, co mocniej osadza czytelnika w rzeczywistości, ale oczywiście nie odciąga od głównego tematu śledztwa.

„Jeszcze jeden przykład na to, że klimat zaczyna wariować i że trzeba to potraktować bardzo poważnie. (…) Opowiedziała mu o słynnym plakacie wiszącym w księgarni w małym prowincjonalnym miasteczku unicestwionym przez płomienie. ‘Literatura postapokaliptyczna przeniesiona do działu z literaturą faktu’.

Intryga kryminalna, tak samo jak styl powieści, mocno wpisują się w klasyczne założenia gatunku. Nie mamy tu więc pościgów i morza krwi, a przesłuchiwanie świadków, myślenie i dedukcję. Zagadka, dzięki wstawkom poświęconym literatom i ich dziełom, jest bardzo zajmująca i ciekawa, choć tempo wydarzeń jest spokojne.

„(…) ekstremalne wydarzenia zmieniają percepcję świata. Zaczynamy dostrzegać to, co rzeczywiście ważne.”

Muszę przyznać, że mocno przypadła mi do gustu ta powieść, w sumie pod każdym względem. Stylistycznie spokojna i przyjemna, pod względem sposobu budowania intrygi przypominająca klasykę gatunku, z ciekawymi postaciami, które wprowadzają w historię trochę humoru, ale i nie są oderwane od życia prywatnego. Zagadka oparta na temacie bliskim miłośnikom powieści, mocno skupiająca się na płynnej granicy pomiędzy fikcją a rzeczywistością.

„Czasami rzeczywistość to dla poważnych twórców pole minowe, czasami w swojej nadgorliwości mogą znaleźć się po niewłaściwej stronie.”

Jestem bardzo z tego lektury zadowolona, sięgając po nią czułam spokój, a lektura mnie wyciszyła i nastroiła pozytywnie. Nazwisko Nessera z pewnością zapamiętam! Liczę też, że kiedyś uda mi się sięgnąć po więcej jego powieści 😊

 

Moja ocena: 8/10

 

Recenzja powstała we współpracy z Wydawnictwem Czarna Owca.

Książka dostępna jest też w abonamencie 

Dodaj na półkę - klik!

Podoba Ci się to, co robię?

Wesprzyj mnie na patronite.pl/kryminalnatalerzu i dołącz do grona moich Patronów!

Czytaj więcej »

Wygraj "Incydent"! Konkurs patronacki (rozwiązany)

Od premiery "Incydentu" Piotra Borlika upłynęły już dwa tygodnie, w czasie których książka zebrała sporo pozytywnych opinii. Czytelnicy podkreślają, że podoba im się tempo akcji, tematyka, postacie, a od samej historii trudno się oderwać. Sama też tak uważam, a że od zawsze chcę się z Wami dobrą literaturą dzielić, to dzisiaj przychodzę do Was z szansą zdobycia egzemplarza na własność. Wygrywają trzy osoby!

Książka "Incydent" ukazała się pod patronatem Kryminału na talerzu, a więcej o niej poczytać możecie tu - klik!

Co trzeba zrobić, by wziąć udział w konkursie?

Kryminały i thrillery to książki, po które sięgamy dla przyjemności i rozrywki, jest to fikcja literacka. A jednak w "Incydencie" pojawia się dużo aktualnych tematów jak na przykład układy wśród osób przy władzy czy niechęć do imigrantów ze Wschodu.

Jak myślisz, dlaczego tak lubimy sięgać po książki, które poruszają trudne i niewygodne tematy znane nam z rzeczywistości?

Zgłoszenia możecie zamieszczać w dowolnej formie, ich ciekawiej – tym lepiej!

Konkurs organizuję na moich wszystkich profilach, więc swoje zgłoszenia można zamieszczać tutaj w komentarzu pod postem lub pod konkursowymi postami na FB i IG - zgłosić można się tylko raz!

1. Konkurs trwa od 4 do 7 lutego do 23:59, wyniki ogłoszę w tym poście, na FB i IG kolejnego dnia.
2. Z nadesłanych odpowiedzi wybiorę trzy, które moim zdaniem będą najciekawsze. Przy ich wyborze pod uwagę będę brała również aktywność uczestników na profilach Kryminału na talerzu.
3. Wysyłka tylko na terenie Polski.
4. Udzielając odpowiedzi na pytanie konkursowe uczestnik równocześnie oświadcza, że zapoznał się z regulaminem konkursu zamieszczonym na tej stronie  – klik!

Zachęcam też do polubienia profilu autora książki (IG - klik!, FB - klik!, wydawnictwa na IG (klik!) i FB oraz moich własnych (IG klik! FB klik!), a także do dołączenia do obserwatorów mojego bloga. Będzie mi też bardzo miło jeśli na swoich profilach udostępnicie informację o tym konkursie (możecie po prostu podać dalej mój post o konkursie, który zamieściłam na obydwu profilach).

Serdecznie zachęcam do udziału i życzę wszystkich uczestnikom powodzenia!

Podoba Ci się to, co robię?

Wesprzyj mnie na patronite.pl/kryminalnatalerzu i dołącz do grona moich Patronów!

08.02 aktualizacja - wyniki konkursu:

Przyznam, że nie byłam pewna, że moje pytanie nie okaże się za trudne na tego typu akcje, ale znowu udowodniliście mi, że nie ma dla Was rzeczy niemożliwych - przysłaliście dużo naprawdę wartościowych odpowiedzi! Widać, że poświęciliście na zgłoszenia trochę czasu i przemyśleń, co ogromnie mnie cieszy i znowu żałuję, że nagrodzić mogę tylko trzy osoby! Ale takie są zasady konkursu, a mam nadzieję, że ta konkursowa refleksja nad ważnymi tematami przekona Was, że po książkę warto sięgnąć tak czy inaczej 😉

A dzisiaj książka leci do:

FB:

1) Diana Szydło

Idę na pierwszy ogień 😀. Myślę, że lubimy sięgać po takie książki chociażby po to, żeby poznać inny punkt widzenia niż własny, skonfrontować czyjąś opinię ze swoimi poglądami. Nasza rzeczywistość daje nam naprawdę ogromne pole do dyskusji i wymiany zdań niekoniecznie w atmosferze zgody 😁. Książka pozwala zetknąć się z innym spojrzeniem na daną sytuację, w spokoju możemy przeanalizować je i zastanowić się, na ile się z nim zgadzamy. W ten sposób staje się cenną lekcją otwartości na świat i innych. Poza tym, trudne, aktualne tematy rozgrzewają nas do czerwoności i lubimy takie odniesienia do rzeczywistości w książce, która dzięki temu staje się bardziej osadzona w realiach.

2) Dominika Jastrzębska

Myślę, że lubimy sięgać po książki poruszające trudne i niewygodne tematy, bo ich lektura nas porusza, zmusza do refleksji i wyrobienia sobie własnej opinii na dany temat. Zauważyłam, że błahe i trywialne tematy, które przewijają się w wielu tekstach nie tylko szybko mnie nudzą ale równie szybko ulatują z pamięci, czego nie mogę powiedzieć o książkach poruszających problemy o których głośno w mediach i debatach publicznych. Lubię, gdy książka oparta na fikcji zawiera choć trochę odniesień do rzeczywistości, bo nie tylko jest bardziej wiarygodna, ale też wzbudza we mnie emocje i zmusza do przemyśleń.

IG:

3) @ksiazka_na_miare_

Lubię takie książki, są o czymś i choć to fikcja pozwalają dostrzec to, czego nie dostrzegamy na co dzień. Zrozumieć pewne schematy, zachowania, powiązania, o których być może wielu boi się mówić głośno, natomiast pozwalają dodać im odwagi wypowiedzieć swój głos, zaprotestować, oddać się refleksji, naprawić błędy. Mogą też być świetnym tematem do dyskusji. A być może są i tacy wśród czytelników, którzy dzięki książkom poruszającym trudne tematy, po wycięciu z nich wniosków zmienią swoje, lub też czyjeś życie.

Gratulacje! Czekam na Wasze dane adresowe do soboty rano!

Wszystkim uczestnikom dziękuję za zgłoszenia i zachęcam do dalszej aktywności na moich profilach! Luty szykuje nam się intensywny, więc naprawdę warto 😊

Czytaj więcej »

"Kryptonim Skóra" Monika Góra

Autor: Monika Góra

Tytuł: Kryptonim Skóra

Data premiery: 25.01.2023

Wydawnictwo: W.A.B.

Liczba stron: 352

Gatunek: reportaż

 

Monika Góra to polska reportażystka i scenarzystka. Na rynku książki po raz pierwszy pojawiła się w 2019 roku z reportażem „Miasteczko zbrodni. Dlaczego zginęła Iwona Cygan”, który był mocno i długo przez czytelników chwalony – wielu twierdziło, że jest to jeden z najrzetelniejszych reportaży, jakie czytali. Ja jednak po raz pierwszy z jej piórem spotkałam się w tym roku przy jej piątym wydanym reportażu pt. „Kryptonim Skóra”.

Autorka związana jest z Krakowem, tam studiowała, później nawiązała wieloletnią współpracę z telewizją TVN. Jej reportaże prasowe można znaleźć w Wielkim Formacie Gazety Wyborczej. Jak wynika z lektury „Kryptonimu Skóra”, do publikacji tego reportażu przygotowywała się od lat.

 

W swojej najnowszej książce Monika Góra bada sprawę okrutnego zabójstwa i oskórowania 23letniej studentki z Krakowa Katarzyny Z., która zaginęła w listopadzie 1998 roku, a miesiąc później z Wisły została wyłowiona jej skóra. Ciała nigdy nie odnaleziono. Autorka przygląda się tej sprawie przez pryzmat Roberta Janczewskiego, człowieka, który został za tę zbrodnię skazany ponad 20 lat później, w 2022 roku, mimo iż żadnych twardych dowodów na jego winę nie było. Skąd więc wyrok skazujący? Czy możliwe, że w więzieniu siedzi niewinny człowiek? A jeśli nie on tę zbrodnię popełnił, to kto?

 

Książka składa się z prologu, nienumerowanych rozdziałów poprzedzanych listami Roberta słanych z więzienia do jego rodziców oraz epilogu. Autorka często podkreśla, że sama z kimś rozmawiała, pytała, dociekała, relacjonuje czytelnikowi własne rozmowy i badania. Wszystko opisuje bardzo konkretnie, bardzo dosadnie, używa języka prostego, i choć w cytowanych wypowiedziach często zastosowane jest słownictwo nieco bardziej naukowe, to autorka zawsze jeszcze raz tłumaczy, co z wypowiedzi wynika. Wydarzenia nie są przedstawione całkiem linearnie – zaczynamy od zatrzymania podejrzanego, później przeskakujemy do zaginięcia i odkrycia szczątków dziewczyny, poznajemy historię życia zatrzymanego, jak i potencjalnego innego sprawcy. Mimo że autorka trochę skacze po wydarzeniach, to nie wprowadza to mętliku w historii, łatwo w głowie poukładać sobie te wydarzenia.

 

Jak już wspomniałam, Monika Góra przede wszystkim skupia się na portrecie Roberta, który został za tę zbrodnię skazany. Dokładnie przygląda się jego relacjom rodzinnym, jego otoczeniu poczynając od lat dziecięcych. Jest to koniecznie, by wykazać charakter i skłonności podejrzanego, ukazać czy kiedyś były przesłanki, że mężczyzna może być brutalny, czy ma wiedzę i zdolności, by oskórować człowieka… Z jej portretu wynika, że nie. Robert to człowiek chory psychicznie, cierpiący na schizofrenię paranoidalną, który od lat był pod opieką lekarzy, więc jego zachowanie, może i czasami dziwne, nigdy nie wskazywało na zapędy agresywne. A jednak to on stał się podejrzanym na tyle mocno, że śledczy wydali miniony złotych na badania, by udowodnić jego winę. Co ich do tego skłoniło?

 

Wygląda na to, że jeden telefon od człowieka, znajomego Roberta, który zdecydowanie bardziej pasuje do profilu mordercy… Autorka równie szeroko opisuje jego portret, rozmawia z wieloma świadkami odtwarzając po kolei jego życie, epizody, które wzbudzały w społeczeństwie niepokój. Dowodzi, że ten człowiek miał umiejętności potrzebne do dokonania tak brutalnej zbrodni. Sugeruje też, co mogło się stać z ciałem dziewczyny… A jednak ten człowiek szybko został oczyszczony z podejrzeń. Dlaczego? Jego znajomi podkreślali, że mężczyzna miał znajomości w policji i sądownictwie. Czy dlatego ten trop nigdy nie został odpowiednio przebadany?

 

Autorka rozmawia z rodziną skazanego, z jego znajomymi, nauczycielami, sąsiadami, wyszukuje biegłych, ekspertów, którzy mogą wypowiedzieć się na temat dowodów i ich przydatności, na temat badań, jaki w tej sprawie przeprowadzono. Opisuje nagonkę medialną, jaką rozpętało zorganizowane pod publikę zatrzymanie. Przytacza fragmenty artykułów, rozmawia z dziennikarzami. Co ciekawe jednak nigdy nie udało jej się tak naprawdę dotrzeć do osób prowadzących śledztwo, czy to policji czy prokuratury, którzy ewidentnie ją ignorowali, nawet kiedy sama zgłosiła się jak świadek. Dziwne, prawda?

 

Dziwne jest też postępowanie śledczych. Roberta J. podejrzewano już w roku 2000, gdyż wtedy policja utrzymała ten domniemany donos telefoniczny. Jednak wtedy śledztwo umorzono, później zostało wznowione przez Archiwum X. I tu ewidentnie zaczęła się nagonka na Roberta. Autorka opisuje każde przeszukanie, jakiego wtedy dokonano, co policja zbierała, co badała. I tym ewidentnie dowodzi, że śledczy nie wiedzieli nawet czego szukają, rozbierali całe mieszkania, bo przecież może coś się znajdzie, prawda? Przeprowadzono masę niepotrzebnych analiz, idiotyczne badania, które niczego nie dowiodły. A to wszystko za pieniądze podatników i kosztem spraw innych. Dlaczego to się stało?

 

Mówi się, że człowiek jest niewinny, póki nie udowodni mu się winy. W tym przypadku ewidentnie było odwrotnie. Robert J. od samego początku wznowionego śledztwa był przez śledczych prowadzących sprawę uznany za winnego i szukano wszystkiego, co mogłoby choć w najmniejszym stopniu tego dowieść. I mimo tego, nie znaleziono nic, co faktycznie wskazywałoby na jego winę. Jak więc to się stało, że Sąd skazał go na dożywocie? Nie wiadomo, dziennikarze nie mieli wstępu na salę sądową.

 

Przyznam, że mocno zszokowała mnie ta lektura. Nie mieści mi się w głowie jak organy ścigania, jak społeczeństwo mogło pozwolić na tak idiotycznie prowadzone śledztwo. Jak to się stało, że na jego podstawie został wydany wyrok skazujący? Wydaje się, że autorka przeprowadziła solidne śledztwo, który udowodniła, że człowiek skazany raczej nie jest tym, kto w więzieniu powinien siedzieć. Swoje tezy poparła dowodami, opiniami ekspertów i odpowiednią hipotezą dużo bardziej prawdopodobną od tego, co przedstawili śledczy. Zatem gdzie tu sprawiedliwość? Czy rodzinie zamordowanej nie należało się właściwie poprowadzone śledztwo? Nie mnie rozstrzygać, czy Robert J. faktycznie jest niewinny, choć na to wszystko wskazuje, jednak tak niekompetentnie poprowadzone śledztwo i tak bezzasadny wyrok bez choć jednej naprawdę prawdopodobnej hipotezy są dla mnie czymś naprawdę niepojętym. Jak to się stało, że nikt ze społeczeństwa, nikt ze zwierzchników śledczych nie wniósł sprzeciwu? Monika Góra zadała swoją książką wiele dobrych i zasadnych pytań, to kawał solidnego i szokującego dziennikarstwa śledczego.

 

Moja ocena: 8/10

 

Recenzja powstała we współpracy z Wydawnictwem W.A.B.

Podoba Ci się to, co robię?

Wesprzyj mnie na patronite.pl/kryminalnatalerzu i dołącz do grona moich Patronów!

Czytaj więcej »

"Bez tchu" Amy McCulloch

Autor: Amy McCulloch

Tytuł: Bez tchu

Tłumaczenie: Danuta Fryzowska

Data premiery: 25.01.2023

Wydawnictwo: Luna

Liczba stron: 416

Gatunek: thriller

 

Amy McCulloch swoją karierę związaną z branżą literacką zaczynała od stanowiska redaktorki prowadzącej w znanym, dużym wydawnictwie Pinguin Radom House w dziale książek dziecięcych. W końca sama wzięła się za pisanie – najpierw były to książki dla młodszego czytelnika, teraz w końcu autorka pokusiła się o coś dla dorosłych. Książka powstała zainspirowana jej własną wyprawą na górę Manaslu w Nepalu, ósmą pod względem wielkości gór świata. Wybrała się tam w 2019 roku i została najmłodszą Kanadyjką, która się na nią wspięła. Swoje doświadczenie świetnie przemyciła do „Bez tchu” – czytając tę lekturę ma się wrażenie, że jest to dokładny zapis jej wyprawy. No, pomijając potencjalnie krążącego tam mordercę… 😉

„Bez tchu” to historia angielskiej dziennikarki Cecily Wong zaproszonej do zespołu Charlesa McVeigha, z którym ten ma zdobyć szczyt Manaslu. Ta góra to dla niego ostatni ośmiotysięcznik do zdobycia w wyzwaniu „Czternaście na lekko” – czternaście ośmiotysięczników w jeden rok w stylu alpejskim, czyli bez wsparcia Szerpów (przewodników/tragarzy wysokogórskich) i bez używania rozmieszczonych na trasie przez nich pomocy takich jak drabinki czy liny. Dla Cecily to wielka szansa – po osiągnięciu szczytu Charles obiecał jej wywiad na wyłączność, dzięki któremu dziennikarka zdobyłaby wysoką pozycję w swoim zawodzie. Jednak Cecily nie dosyć, że wspinaczkę trenuje dopiero od roku, to jeszcze słynie z tego, że nigdy nie zdobywa szczytów. Czy z Manaslu przy wsparciu Charlesa będzie inaczej? W bazie wyjściowej Cecily rozmawia z pewnym górskim przewodnikiem, który nie należy do ich zespołu. On opowiada jej o swoim przyjacielu, który w niewyjaśnionych okolicznościach zginął podczas jednej z poprzednich wypraw Charlesa. Dodatkowo na miejscu zjawia się też Ben – również dziennikarz, przyjaciel byłego chłopaka Cecily, z którym zerwała, gdy nie mógł się pogodzić z jej propozycją intratnego wywiadu z Charlesem. Co to wszystko znaczy? Co robi tam Ben? Kiedy okazuje się, że i teraz zginął człowiek, Cecily ma wątpliwości czy w ogóle powinni wchodzić na tę górę. Zespół jednak nie chce tego słuchać, wszyscy uważają, że w tych śmierciach nie ma nic podejrzanego, to po prostu ryzyko wspinaczki wysokogórskiej. Ale czy na pewno?

„(…) góry to dzika strefa, które nikt nie monitoruje. Czy to może być także idealne miejsce zbrodni?”

Książka składa się z prologu i 57 rozdziałów przeplatanych artykułami Cecily. Narracja prowadzona jest z perspektywy bohaterki w trzeciej osobie czasu przeszłego. Styl powieści jest przyjemny, płynny, jest sporo dobrze poprowadzonych dialogów, a narracja skupia się zarówno na opisie wspinaczki i zdarzeń, jak i emocjach Cecily. Książkę czyta się szybko i sprawnie.

 

Już na wstępie wspomniałam o tym, że książka jest bogata w opisy wspinaczki na górę Manaslu, które z pewnością autorka zaczerpnęła z własnych doświadczeń. Opisy są szczegółowe, dokładne i pod względem technicznym wspinaczki, jak i tego co dookoła – czytelnik może poczytać o tym, jak wyglądają obozy w górach, jak również zobaczyć oczyma wyobraźni niesamowite widoki, które są jednym z tych powodów, które pchają alpinistów do powrotów w tak niebezpieczne rejony świata.

„Wkrótce też dowiesz się tego, co my wiemy już od dawna: że oprócz zagrożeń znajdziesz tu również niewyobrażalne piękno. Szukałem go także w innych miejscach na Ziemi, ale nic z tego. To wszystko naprawdę jest tego warte.”

Autorka z dokładnością opisuje każdy etap wędrówki, dzięki czemu możemy poczytać o przeszkodach, jakie można spotkać na drodze na szczyt Manaslu i jak sobie z nimi poradzić. Wszystko to jest bardzo obrazowe i bardzo żywe, więc dla każdego czytelnika, który jest choć trochę ciekawy wypraw górskich, będzie to nie lada gratka. I właśnie to jest tym, co książkę wyróżnia na tle innych – nie wiem czy ktoś pokusił się już o osadzenie akcji powieści kryminalnej w tak wysokich górach, ale nawet jeśli to jest to bardzo oryginalne miejsce akcji dla tego gatunku.

„Obawy związane ze zwykłymi, można by rzecz naturalnymi czynnościami, takimi jak spanie, jedzenie czy oddychanie, całkowicie zdominowały jej myśli. Nie martwiła się już o tajemniczego gwizdacza ani o to, że na górze mógł się czaić ktoś groźny. Nie martwiła się o swoją karierę ani o masę długów do spłacenia, ani o to, że nie ma już domu, do którego mogłaby wrócić. To wszystko zostały wyparte przez pragnienie przeżycia.”

Jako thriller książka sprawdza się przede wszystkim w drugiej połowie powieści. Pierwsza to opisy przygotowań i spokojnie, dosyć powolne budowanie napięcia. Później, gdy bohaterowie wspinają się coraz wyżej, to i dziać zaczyna się coraz więcej. Intryga zbudowana jest klasycznie, niespecjalnie brutalnie, co sama zaliczam na plus. Dodatkowym plusem przy tym miejscu powieści jest to, że im wyżej w górę, tym mocniej mąci się w głowach bohaterów (z powodu coraz mniejszej ilości tlenu) przez co ciężko rozróżnić to, co dzieje się naprawdę, do tego, co powstaje tylko w umyśle postaci. Nie jest to zabieg nachalny, ale wystarczający, by wzbudzić dodatkowe wątpliwości.

 

Z pewnością recenzja nie byłaby pełna, gdybym nie wspomniała o postaciach. Mamy tu ładne i różnorodne zbiorowisko – jest wspomniany Charles, który wydaje się nadczłowiekiem, sama jego obecność podnosi uczestników wyprawy na duchu. Czy to kreacja mediów, które go wyidealizowały czy faktycznie to tak charyzmatyczny, pewny siebie i pozytywny człowiek?

 „(…) Charles przypominał istną bestię. Z każdym krokiem ziemia zdawała się drżeć pod jego stopami, zupełnie jakby góra się go bała. Był ulepiony z tej samej gliny, co pierwsi odkrywcy, którzy zapuszczali się w najzimniejsze i najmniej przyjazne zakątki Ziemi opatuleni jedynie kilkoma warstwami futra, mając na nogach skórzane buty wypchane słomą. Zupełnie jakby przeniósł się z innego epoki.”

Do udziału w tej wyprawie zaprosił cztery osoby: młodą alpinistkę influencerkę, właściciela firmy ze sprzętem łącznościowym, filmowca i Cecily. Towarzyszy im również Doug, który jest głównym przewodnikiem oraz tym, kto pomaga Charlesowi planować wszystkie akcje. Jest oczywiście też obsługa bazy oraz każdy z gości Charlesa ma przydzielonego Szerpę, których też krótko poznajemy. Każdy z uczestników wyprawy ma w niej jakiś cel. Jaki? Wiemy, że Cecily chce napisać ekskluzywny artykuł, a reszta?

„(…) pobyt tutaj odmienia człowieka. Każda chwila spędzona na górze, każdy kolejny krok, który na nie stawiam, sprawia, że czuję się jak zwyciężczyni. Jak wielka zwyciężczyni. Codziennie przesuwam granice swoich możliwości – fizycznych, mentalnych i emocjonalnych. I nie zamierzam się poddać.”

Przyjrzyjmy się jednak bliżej naszej głównej bohaterce. Cecily to osoba, która jakoś nigdy nie mogła znaleźć sobie miejsca. Nie wiedziała jakie studia wybrać, jakiej pracy się podjąć. W końcu zaczęła pisać, a dzięki jej teraz już byłemu chłopakowi podjęła się wspinaczek i zaczęła pisać dla magazynów o turystyce górskiej. Dla niej ta wyprawa to być albo nie być – jej wydawczyni nie wypłaciła jej wynagrodzenia z góry, zatem by udać się na tę wyprawę Cecily sprzedała tak naprawdę wszystko. Tą wspinaczką chce udowodnić samej sobie, że jest coś warta, że coś potrafi, że może pokonać własny lęk i faktycznie w czymś być dobra. Jednak czy potrzeba wybicia się w swojej branży jest właściwym powodem, by porywać się na zdobycie jednej z najwyższych gór świata?

„Od teraz każdy krok, który postawi, zrobi tylko dla siebie. Żeby udowodnić sobie, że nie jest nieudacznicą. Że wszystko, co przeszła, miało doprowadzić ją do momentu, kiedy wreszcie stanie na szczycie i o własnych siłach wygrzebie się z głębokiego dołu zwątpienia, w którym tkwiła.”

W książce bardzo podobało mi się to, jak zmienia się postrzeganie życia postaci im wyżej się przemieszczają. Jak góra, jak wspinaczka ich zmienia, jak zmienia perspektywę i priorytety. To tam faktycznie okazuje się, co jest naprawdę ważne. Po raz kolejny to dzięki naturze człowiek poznaje swoje właściwe miejsce w świecie. Takie powieści zawsze robią na mnie wrażenie (poczytajcie o „Dzikiej drodze” – klik!), z tą było dokładnie tak samo.

„Aby odnieść sukces na dużych wysokościach, potrzeb nieprzeciętnego nastawienia. Całkowitego skupienia. Musisz być w stanie zapomnieć o drobnych codziennych zmartwieniach, bo te dotyczące góry zawsze będą większe. Bliższe. Tam, w górze, chodzi o życie lub śmierć. Czy może być coś ważniejszego?”

Podsumowując, „Bez tchu” to bardzo oryginalny debiut w sferze powieści dla dorosłych. To sprawne połączenie opisu wspinaczki wysokogórskiej zarówno pod względem technicznym (wypowiadam się jako totalny laik), jak i emocjonalnym z klasycznym thrillerem. Sprawnie zbudowane napięcie, ciekawe, przechodzące wewnętrzną przemianę postacie oraz barwnie i mocno obrazowo opisane miejsce akcji to coś, co zdecydowanie przyciąga uwagę. Mnie w szczególności zachwyciły opisy poświęcone samej wspinaczce – to jak zmienia się myślenie człowieka i jak coraz większa wysokość wpływa na zdolności do funkcjonowania pod każdym względem. Jestem przeciekawa co autorka zaprezentuje nam w swojej drugiej powieści! Ta na rynku rodzinnym autorki możliwe, że pojawi się już w tym roku. Oby i na polskie półki trafiła równie szybko!

 

Moja ocena: 8/10

 

Recenzja powstała we współpracy z Wydawnictwem Luna.  

Książka dostępna jest też w abonamencie 

Dodaj na półkę - klik!

Podoba Ci się to, co robię?

Wesprzyj mnie na patronite.pl/kryminalnatalerzu i dołącz do grona moich Patronów!

Czytaj więcej »

"Upadek" Katarzyna Żwirełło - zapowiedź patronacka

Styczeń zbliża się już ku końcowi, najwyższa więc pora przyjrzeć się temu, co przyniesie nam luty. A będzie to wiele dobrego! Ja już jestem po kilku przedpremierowych lekturach, więc dobrze wiem, co mówię 😊 Dzisiaj oficjalnie mogę Wam zaprezentować jeden z tych tytułów. Jest to "Upadek" Katarzyny Żwirełło, który premierę zapowiedzianą ma na 16 lutego. Książka ukaże się pod patronatem Kryminału na talerzu!

Szymon Rafalski spadł na cztery łapy po dziennikarskiej rozgrywce z gangsterami, ale problemy nie przestają go prześladować. Zwolniony z pracy i sponiewierany narkotykowym nałogiem, w końcu jednak dostaje szansę na nowe, dostatnie życie. Tyle że nic nie jest dane za darmo, a gdy chce się wycofać, jest już za późno.

Aspirant Robert Baczuk robi, co może, by wyciągnąć Szymona ze szponów uzależnienia. Po kolejnej porażce okazuje się, że dziennikarz prawdopodobnie został porwany. Kiedy Baczuk odchodzi od zmysłów, chcąc trafić na jakąkolwiek poszlakę, otrzymuje od przyjaciela tajemniczy e-mail z prośbą, by go nie szukał.

Niedługo później aspirant dowiaduje się o podejrzanym „samobójstwie” w pomorskim motelu, a denata nie sposób nie powiązać z zaginięciem Rafalskiego.

Jest to tom trzeci serii kryminalnej Dwa Bieguny opowiadającej historię przyjaźni Roberta i Szymona. Oczywiście w każdym tomie osią fabularną jest zbrodnia i każdy tom da się czytać oddzielnie, choć ja mocno zachęcam do zapoznania się z całością, by nie uronić ani kropli ze świetnych kreacji psychologicznych głównych bohaterów. "Upadek", tak samo jak poprzednie tomy, czyta się błyskawicznie, akcja wciąga, a dylematy bohaterów opisane są wnikliwie i przejmująco. To naprawdę solidny finał serii! I jak zapowiedziała autorka, pożegnanie występującymi do tej pory w jej powieściach postaciami, co przyznam, że wprowadziło mnie w nieco melancholijny nastrój 😉

O dwóch poprzednich tomach serii możecie poczytać tu: "Bez przedawnienia" i "Ptaszek w klatce".

Autor: Katarzyna Żwirełło

Tytuł: Upadek

Cykl: Dwa Bieguny, tom 3

Data premiery: 16.02.2023

Wydawnictwo: Dreams

Liczna stron: 408

Gatunek: kryminał

Książka dostępna jest już w przedsprzedaży.

Podoba Ci się to, co robię?

Wesprzyj mnie na patronite.pl/kryminalnatalerzu i dołącz do grona moich Patronów!

Czytaj więcej »

"Niegodziwość ojców" Åsa Larsson

Autor: Åsa Larsson

Tytuł: Niegodziwość ojców

Cykl: prawniczka Rebeka Martinsson, tom 6

Tłumaczenie: Beata Walczak-Larsson

Data premiery: 25.01.2023

Wydawnictwo: Literackie

Liczba stron: 656

Gatunek: kryminał

 

Åsa Larsson to jedna z najpopularniejszych szwedzkich autorów powieści kryminalnych, dlatego mógłby trochę dziwić fakt, że usłyszałam o niej dopiero teraz, przy okazji premiery szóstego i ostatniego tomu o prawniczce Rebece Martinsson. Mógłby, ale nie dziwi, dlatego, że tom szósty od piątego dzieli aż 9 lat przerwy (w Polsce 10)! Dlatego może to i dobrze, że o jej powieściach dowiedziałam się dopiero teraz? Bo tak, po lekturze „Niegodziwości ojców” myślę, że cała seria powinna zagościć na mojej półce!

Åsa Larsson aktualnie jest zawodową pisarką, jednak wcześniej podzielała zawód głównej bohaterki – była prawnikiem specjalizującym się w prawie podatkowym. Tak jak Rebeka, autorka również dzieciństwo spędziła w szwedzkim miasteczku Kiruna położonym na głębokiej północy. W 2003 roku debiutowała pierwszym tomem serii (u nas wydany najpierw jako „Burza z końca ziemi”, później „Burza piaskowa”), który szybko zyskał status bestsellera i otrzymał nagrodę od Szwedzkiej Akademii Pisarzy Kryminalnych za najlepszy debiut. Pięć lat później książka doczekała się ekranizacji z Izabellą Scorupco w roli głównej. Cała seria przyniosła autorce jeszcze trzy nagrody Akademii za Najlepszą Powieść Kryminalną (tom drugi, piąty i szósty) i status jednej z najlepszych i najczęściej tłumaczonych szwedzkich pisarek kryminalnych. „Niegodziwość ojców” to tom finalny serii, dlatego też teraz uważnie będę wypatrywać co nowego autorka zaprezentuje czytelnikom. A przede wszystkim mam nadzieję, że nie każe na to czekać prawie dekadę!

 

Fabuła „Niegodziwości ojców” rozpoczyna się, gdy Ragnhild Pekkari, emerytowana pielęgniarka, pewnego kwietniowego poranka szykuje się na swoja ostatnią wyprawę w góry. Ostatnią, bo właśnie planuje swoje samobójstwo. Kiedy od tego ostatecznego kroku dzieli ją dosłownie chwila, spokój zakłóca jej dzwonek telefonu. Dzwoni właściciel sklepu, w którym jej brat co tydzień robi zapasy. Henry w ten weekend się nie pojawił, nie odbiera telefonu, właściciel jest zaniepokojony. Może umarł? Jest starym pijakiem, więc jest to bardzo prawdopodobne. Ragnhild postanawia odłożyć swoje samobójstwo o dzień i sprawdzić co dzieje się z bratem mieszkającym w starym rodzinnym gospodarstwie na wyspie, mimo iż nie miała z nim kontaktu od wielu lat… Po trudnej wędrówce faktycznie okazuje się, że Henry jest nieżywy, a Ragnhild chcąc nakarmić jego psa sięga do zamrażalki… gdzie znajduje kolejne zwłoki. Po ich przetransportowaniu do kostnicy okazuje się, że to zaginiony sprzed ponad 50 lat ojciec znanego boksera Börjego Ströma. Do oględzin ciała stary lekarz medycyny sądowej Pohajnen zaprasza Rebekę Martinsson, która aktualnie pracuje w lokalnej prokuraturze i wcale nie jest z tej pracy zadowolona… Prosi ją, by w wolnej chwili przyjrzała się tej śmierci, bo że było to morderstwo, to nie ma najmniejszych wątpliwości – mężczyzna został postrzelony w klatkę piersiową. Mimo że zbrodnia uległa już przedawnieniu, to jednak Rebeka wraz z emerytowanym policjantem postanawiają przyjrzeć się tej sprawie… Jak mroki z przeszłości w końcu ujrzą światło dzienne?

„Niegodziwość ojców. Może czytałaś o tym w Piśmie? Mam dług do spłacenia. I gdybym mógł pomóc Strömowi… Nie uwolni mnie to od grzechu… (…) ale zdejmie ze mnie część ciężaru. I ty mogłabyś zdjąć ze mnie część ciężaru, Martinsson. Przed moją ostatnią podróżą.”

Książka składa się z nienumerowanych rozdziałów oznaczonych dniem tygodnia i datą w czasie zdarzeń aktualnych, lub miesiącem i rokiem bądź samym rokiem, gdy wydarzenia sięgają wstecz. Rozdziały dodatkowo podzielone są na krótkie sceny, fragmenty, które opowiadają naprzemiennie o uwikłanych w sprawę postaciach, dzięki czemu czytelnik ma pełny obraz tego, co dzieje się w miasteczku w danej chwili. Narracja prowadzona jest w trzeciej osobie czasu przeszłego, kiedy opisywane są wydarzenia aktualne oraz w trzeciej osobie czasu teraźniejszego, gdy mowa o wydarzeniach z przeszłości. Narrator jest wszechwiedzący, zna myśli postaci, za którymi podąża, czym chętnie się z czytelnikiem dzieli. Styl powieści jest ciekawy. Spokojny, wyważony, choć kiedy trzeba użyć mocniejszych słów nic nie stoi temu na przeszkodzie, ale miejsce znajdzie się też i na żarty czy lekkie spostrzeżenia.

„Czasami trzeba poleżeć do góry brzuchem i pooglądać kiepską telewizję. Nie można być bezustannie użyteczną i dzielną.”

Język jest z jednej strony piękny pod względem literackim, z drugiej tak bliski rzeczywistości, tak trafny, że powiedzieć, że czyta się książkę płynnie i z przyjemnością, to jak nie powiedzieć nic. Dialogi i komentarze postaci to coś niesamowitego – to jak wiernie autorka oddała sposób wypowiedzi, sposób myślenia postaci budzi mój ogromny podziw. Nie zliczę ile razy podczas lektury pomyślałam ‘to dokładnie tak jak ja!’, ‘znam to!’, ‘jakie to prawdziwe!’. Niesamowicie napisana książka, dostarczyła mi ogromną przyjemność kontaktu ze słowem pisanym!

„W jej piersi zaczęły skakać gimnastyczki radości. Była na to zupełnie nieprzygotowana. Dziewczynki w różowych strojach robiły gwiazdy i wywijały koziołki. Ale zaraz przywołała je do porządku, kazała usiąść na ławkach pod drabinkami.”

Myślę, że prócz stylu, odpowiedzialne są za to kreacje postaci. Tak różnorodne, ale wszystkie takie prawdziwe, takie realne i pełne, że budzą prawdziwy podziw dla autorki, co do jej zdolności do zrozumienia ludzkiej psychiki.

„Nie istnieje chyba nic bardziej samotnego niż samotność w związku.”

Co warte podkreślenia, to mimo iż ponad połowa postaci, to pewnie te, które pojawiają się przez całą serię, to nie miałam w ogóle wrażenia, że czegoś nie rozumiem, choć z każdą kolejną stroną coraz mocniej odczuwałam pragnienie, by poznać wcześniejsze losy postaci. O każdej z nich można by pisać długo, ale skupmy się dzisiaj na trzech najważniejszych dla tej historii: Rebece, Ragnhild i Börje.

„Mam w głowie jakiś zespół realizatorów filmowych, które wycina klatki i montuje najgorsze chwile z mojego życia, wszystkie porażki, niepowodzenia i kompromitacje. A potem wyświetlają mi ten film raz po raz. Nawet to, co się wydarzyło, kiedy miałam czternaście lat.”

Rebeka to postać niesamowicie skomplikowana, dosyć mroczna, samotna i zagubiona. Co prawda towarzyszy jej ciągle jej wierny psiak Smarkacz (w ogóle w powieści jest dużo psów, zwierzaków), jednak i jego zdaje się trzymać na dystans. Czuć nad nią jakiś cień, brak pogodzenia samej ze sobą, dlatego tym mocniej ciekawi mnie jej przeszłość, o której z pewnością było większej w tomach poprzednich.

„- Zazdroszczę ci (…). Zdajesz się taki zadowolony. Zadowolony z życia.

Mnie nieustannie coś gna i swędzi, pomyślała. Żadne życie mi nie pasuje. Każde po jakimś czasie zaczyna świerzbić.”

Za to Börje i Ragnhild to postacie tego tomu. Börje to aktualnie starszy pan, ale to właśnie on jego główną postacią, na której skupiają się rozdziały z przeszłości poczynając od roku 1962, od dnia, w którym zaginął jego ojciec.

„Przez resztę życia Börje będzie pamiętał każdy szczegół z tego dnia, nawet najbardziej banalny. Zaginięcie jest niczym raca, oświetlająca wszystko dookoła.”

Börje pochodził z rozbitej rodziny, jego ojciec był wytatuowanym bokserem, z którym chłopiec miał bardzo sporadyczny kontakt. I może dlatego tak mocno pragnął jego uwagi, a gdy ojciec zaginął, chłopak nigdy się z tym nie pogodził. Czy właśnie dlatego zdecydował się na boks? W końcu teraz, po latach niestabilnego życia może znaleźć jakieś odpowiedzi na pytania, które męczyły go przez całe dorosłe życie. Czy ich odkrycie zapewni mu spokój?

„Pomyślał, że nie opłaca się uciekać od swoich smutków. One i tak człowieka dogonią. Nie ma innego wyjścia, jak tylko się z nimi zmierzyć.”

Ragnhild to równie skomplikowana postać, która od momentu przejścia na emeryturę czuje się mocno samotna, choć nie chce chyba tego przyznać nawet sama przed sobą. Jej rodzina to temat bardzo zagmatwany, czytelnik powoli dowiaduje się szczegółów o jej relacjach z innymi. Ją też coś męczy, coś nie daje wytchnienia, nie pozwala cieszyć się życiem. Tylko co?

„Kiedyś przecież trzeba się nauczyć, jak sobie radzić w życiu (…). Rozstania, choroby, śmierć. Ważne, żeby się nie zatracić, kiedy spotykają cię takie rzeczy. Nie żłopać wódki i nie siedzieć w tym pieprzonym dole.”

W powieści bardzo istotne jest też miejsce akcji – miasteczko na północy Szwecji, obok Finlandii, z bardzo ciekawą historią i tradycją. Tu zderzają się dwa życia – to, jak żyło się dawniej i to jak żyje się teraz. Gdzieś tam po drodze opowieści przedzierają nam się kawałki tego w co kiedyś wierzono, jak się żyło, jak mówiło.

„Jasne, ja też wracam w myślach do tego prostego życia, jakim żyliśmy w naszej wiosce. Krowy, sianokosy, łowienie ryb, tato wracający z lasu, zabawny z rodzeństwem. Ale czasy się zmieniły. I trzeba się do nich dostosować.”

Ale nawet te współcześne życie mieszkańców Kiruny zdaje się mocno różnić od tego, co my znamy. To życie na obszarze, gdzie w maju jest jeszcze zima, gdzie są białe noce, gdzie bliskość i ogrom natury w postacie gór jest cały czas widoczny i daje mieszkańcom miasteczka wytchnienie – zawsze mogą uciec do natury, by wyrwać się choć na chwilę z trudów codzienności. Autorka zbudowała świetny zimowy, surowy klimat, opisała go bardzo obrazowo i wyczerpująco.

„Swoim intensywnym śpiewem ptaki potęgowały wrażenie, które towarzyszyło jej za każdym razem, gdy przychodził do lasu. Że opuszcza jeden świat i wkracza do innego. Jakby – uwolniwszy się od ostrych pazurów szkolnego podwórka – biegła do domu, do mamy, która spokojnie zamykała drzwi, chroniąc przed napaścią. Zawsze uważała, że las jest jak mama. Jak witająca ją, czczona przez Saamów bogini, Máttáráhkka.”

O samym miasteczku też warto wspomnieć, gdyż w czasie, gdy toczy się akcja powieści, przygotowuje się ono do przeniesienia – i jest to historia prawdziwa. W Kirunie mieści się kopalnia rudy żelaza, która od lat się powiększa, a przez to miasto zaczęło się zapadać. Dlatego też zdecydowano się na nietypowy krok – przeniesienia centrum miasta o trzy kilometry od jego pierwotnej lokalizacji. Decyzję podjęto w 2007 roku, więc w czasie trwania tej powieści (jest to rok 2016) widać już efekty tych przenosin. To oczywiście długotrwały proces, jego koniec zaplanowany jest na 2035 rok.

 

Intryga kryminalna jest szkieletem powieści, na niej opiera się cała historia, jednak cały czas zdaje się jednym z wielu wątków się tu przeplatających (życie postaci, ich relacje są równie ważna jak intryga). Zbudowana jest solidnie i porusza problemy realne, które zajmują szwedzkie społeczeństwo. Zdecydowałam, że nie będę w tej recenzji zdradzać tematów, by nie nakierować Was w jakim kierunku śledztwo się rozwinie. Podkreślę tylko, że temat jest opisany sprawnie i zajmująco.

„Morderstwo to coś okropnego. Ale śledztwa w sprawie morderstw… Tak naprawdę uważała, że są fajne. Nie mogła tego powiedzieć znajomym. I to nie dotyczyła zakatowanych w domu dzieci albo kobiet, bo tego typu sprawy były tylko potworne.”

 Tempo akcji toczy się spokojnie, ale idealnie pasuje to do całej historii opisanej w powieści, a bliskość gór, ogromu śniegu i natury napawa spokojem.

„’Nie myśl o tym’, usłyszała w głowie babciny głos. ‘Ei se kannatte, to się nie opłaca’. Babcia żyła wedle tego typu zasad. Nie opłaca się rozpamiętywać tego, co minęło.”

Na koniec wspomnę jeszcze krótko o boksie, bo to po części wokół niego kręci się fabuła historii, opisy walk i treningów zajmują w niej trochę miejsca. Nie jest to jednak nic strasznego nawet dla tych kompletnie sportem niezainteresowanych – autorka opisuje to z taką pasją, tak żywo i emocjonalnie, z dobrym uzasadnienie psychologicznym, że nawet fragmenty walk są fascynujące.

„Ale ono ciągle w nas żyje, pomyślała. Przejęte po przodkach dziedzictwo. Niegodziwość ojców.”

Podsumowując, „Niegodziwość ojców” zrobiła na mnie ogromne wrażenie. To powieść kryminalna z uwagą skierowaną na postacie, które przedstawione są bardzo realnie i głęboko. Właśnie za to lubię powieści z pokaźną liczbą stron – można w nich zawrzeć rewelacyjne portrety psychologiczne i opisać zmiany jakie pod wpływem fabuły w postaciach zachodzą. Pokochałam całym sercem tych bohaterów, miejsce wydarzeń mnie oczarowało swoją surowością i bliskością natury, a kultura mieszkańców zafascynowała przede wszystko przez to, jak różna jest od naszej. Świetna proza, kryjąca się pod gatunkiem kryminału, ale niosąca dużo więcej – przede wszystkim po prostu przyjemność z solidnej jakości literatury!

 

Moja ocena: 9/10

Recenzja powstała we współpracy z Wydawnictwem Literackim.

Książka dostępna jest też w abonamencie 

Dodaj na półkę - klik!

Podoba Ci się to, co robię?

Wesprzyj mnie na patronite.pl/kryminalnatalerzu i dołącz do grona moich Patronów!

Czytaj więcej »