Autor: Agnieszka
Jeż
Tytuł: Przewina
Cykl: Sprawy
Soni Kranz, tom 3
Data premiery: 28.08.2024
Wydawnictwo: Luna
Liczba stron: 328
Gatunek: powieść
kryminalna / kryminał psychologiczny
Agnieszka Jeż na polskim rynku książki obecna
jest już osiem lat, w czasie których dostarczyła nam tytułów przeróżnych - tych
pisanych w duecie i solo, różnych gatunkowo, ale jednak skupiających się zawsze
na jednym: na emocjach, przeważnie tych odczuwanych przez kobiety. W 2020 roku
po raz pierwszy skierowała się w stronę kryminału i wygląda na to, że i ten
gatunek jej się spodobał: napisała trylogię z Wierą Jezierską, powieść “W
cieniu góry”, a w przeciągu ostatniego roku trzy tomy serii z komisarz Sonią
Kranz (
„Pomroka” i
„Pastwa”). I nie dziwię się, że to właśnie Sonia ostatnio
zaprząta tak głowę autorki - jest to postać naprawdę niezwykła w swojej
zwyczajności i normalności, postać, z którą na pewno nie będę się chciała
szybko rozstawać.
Mała wioska Kowalowa pod Wałbrzychem,
kwiecień. Sonia budzi się przed świtem i już nie może z powrotem zasnąć -
dręczy ją niepokój spowodowany odwiedzinami jej matki, z którą tkwi ciągle w toksycznej
relacji. Nie ma więc sensu dalej przewracać się z boku na bok - wstaje i
wybiera się ze swoim psem Bobem na spacer. Podczas ich wędrówki pomiędzy ich
domem a budynkiem sąsiadującym, są świadkami czegoś dziwnego - jakieś błyski w
oknie, światła i ludzie gromadzący się na korytarzu, a nawet jakieś odgłosy
przy ogrodzeniu. Kiedy kilka godzin później będąc już w komisariacie dostaje
zgłoszenie o podejrzanej śmierci w ośrodku odwykowym położonym właśnie pod
sąsiadującym do jej domu adresem, jasne staje się, że to, co widziała, musiało
wiązać się z okolicznościami zbrodni. Bo właśnie - jeden z pacjentów ośrodka
został znaleziony martwy w swoim pokoju. Na pierwszy rzut oka wygląda, że sam
zatroszczył się o odejście z tego świata, jednak jego samobójstwo wydaje się…
nadmierne. Są leki i alkohol, jest nóź w ręce. Pokój wskazuje na jeszcze kilka
innych nieścisłości, z których Sonia szybko wyciąga wniosek – może mieć do
czynienia z samobójstwem pozorowanym. Trzeba więc poznać zmarłego, a czy nie
najlepiej zacząć od tych, z którymi w ostatnich dniach był najbliżej - z
pracownikami i pacjentami ośrodka?
“(...)
wszystko, co złe się teraz dzieje z ludźmi, to z samotności. Nie ma drugiego
życzliwego obok, co by posłuchał, posiedział.”
Książka rozpisana jest na prolog, 18
rozdziałów i epilog, a dodatkowo każdy z rozdziałów podzielony jest na krótsze
sceny. Narracja prowadzona jest w trzeciej osobie czasu teraźniejszego przez
narratora wszechwiedzącego, który z łatwością wchodzi w skórę, a raczej w głowę
Soni - dokładnie obserwujemy jej myśli, emocje, przemyślenia. Styl powieści jej
spokojny, lekko nawiązujący do klasyki kryminału, choć nie ma w nim mowy o
jakiejkolwiek lekkości humorystycznej - tematy, które historia porusza są
trudne, skomplikowane pod względem psychologicznym, opowiadają o większych i
mniejszych traumach, i trudach codzienności. Całość utrzymana jest w dosyć
mrocznym tonie - może i spokojnie, ale jednak przyglądamy się temu mrokowi,
który kryje każdy z nas. Lekkość jednak jest odczuwalna w słowie pisanym -
czuć, że autorka o styl wypowiedzi, o dobierane słowa naprawdę dba, więc całość
czyta się z prawdziwą przyjemnością.
“Przypadek
to było słowo, do którego komisarz miała bardzo ograniczone zaufanie.”
Już na wstępie wspomniałam o niezwykłości
głównej bohaterki. I myślę, że nie przesadzę, gdy powiem, że jest to jedna z
najlepiej dopracowanych pod względem psychologicznym, a zarazem najbardziej
zwyczajna z bohaterów przewodnich serii kryminalnych. Bo Sonia jest obrazem
naszego pokolenia, kobiet, które dzieciństwo spędziły jeszcze w innej
rzeczywistości, tej w czasach sprzed internetu i komputeryzacji wszystkiego. Te
pokolenie wydaje się pierwszym, które może żyć w takiej faktycznej wolności,
ale jednak ciągle obarczone skrępowaniem wynikającym z przeszłości, wyniesionym
z wychowania, z domu rodzinnego. I Sonia jest w pełni tego świadoma. Wie, jak
wyniszczającą miała relację z matką, wie, jak źle dawała się traktować w
zakończonym już małżeństwie tylko dlatego, że takie wzorce wyniosła z domu.
Jest tego świadoma i pracuje nad tym, by nie przekazać tego dalej, swojej
nastoletniej córce i by się sama o siebie zatroszczyć, tak by w końcu mieć
życie dobre, w zgodzie z samą sobą. Pracuje, teorię zna, ale praktyka jednak
nie zawsze idzie z tym w parze. Myślę, że każda z nas, czytelniczek z tego
pokolenia odnajdzie się w trudach codzienności Soni.
“(...)
poczuła, że to jakieś zetlałe i obce. Facet prosi o rękę? Przecież związek to
wspólnota, równość, takie same prawa i obowiązki, tymczasem ten rytuał
pochodził z czasów zdobywania, a już po zdobyciu - zarządzania i rozporządzania
kobietą.”
Ten tom przynosi jej nowe prywatne wyzwania -
jej nastoletnia córka wchodzi w pierwszy związek i zastanawia się nad wyborem
liceum, dopuszczając myśl, że mogłaby zostawić matkę i wrócić do Wrocławia, do
ojca, który, swoją drogą, oczekuje potomka i żyje szczęśliwie z nową, młodą
partnerką. A Sonia uczy się ciągle tej dobrej samotności, choć i jej związek
ewidentnie chce wskoczyć na nowe tory. No i jest jeszcze matka. Dzieje się
dużo, każdy temat domaga się uwagi, a przecież to dopiero te tło, te prywatne
losy bohaterki…
“Zdradzone
kobiety upomina się, żeby nie psuły kolejnych związków podejrzliwością, że z
doświadczenia jednostkowego nie można robić reguły. Mówi się też, że pewne
kobiety przyciągają pewien typ mężczyzn. Może ona była taką, którą się puszcza
kantem? I tacy właśnie faceci się do niej kleili - którzy działali na dwa
fronty?”
Sama intryga kryminalna wprowadza kolejną
garść postaci i sporą dawkę problemów - te jednak są zawodowe, a zatem nie
wpływają na psychikę aż tak obciążająco, choć oczywiście nie można powiedzieć,
że nie wpływają w ogóle - grzebiąc w życiu ofiary Sonia natyka się na wiele
tematów, które psychiką wstrząsają. Już sam temat uzależnienia, który w książce
omówiony jest z każdej możliwej strony - to używkami pacjenci ośrodka radzą
sobie z trudnymi emocjami, zatykają traumy z dzieciństwa, które sprawiają, że
nie potrafią żyć normalnie - przecież i z takimi demonami walczy Sonia, tylko
ona wybrała inną drogę. A może to droga wybrała ją? Spotykamy się tutaj jednak
nie tylko z samymi uzależnionymi, ale i ich bliskim, jak i terapeutami, dzięki
którym spojrzenie na temat uzależnienia nabiera pełni. W ogóle wątek terapii,
przepracowania traum, wypracowania nowych schematów zachowań odgrywa w tej
powieści istotne miejsce.
“(...)
terapia to jednak niezwykle skuteczny sposób, by wydostać się z domowego bagna
na suchy brzeg.”
Ale wróćmy do intrygi kryminalnej. Prowadzona
jest spokojnie, w dużej mierze (chyba nawet większej niż w poprzednich tomach)
opiera się ona po prostu na rozmowach. Sceny, w których Sonia rozmawia z
mieszkańcami ośrodka są napisane naprawdę po mistrzowsku! Dają wrażenie, że
czytelnik wbija się w środek rozmowy, jest aktywnym świadkiem tego, jak
rozmówcy się przed Sonią wiją, jak ona ich uważnie obserwuje i szuka
nieścisłości w zeznaniach. To podczas nich poznajemy zarówno ofiarę, jak i
świadków, którzy równocześnie są podejrzanymi - przecież to pacjenci i terapeuta
byli tymi, którzy do ofiary mieli w nocy najbliżej… To podczas rozmów na
światło dzienne wychodzą nowe fakty, nowe mroki przeszłości. Sama zagadka jest
dobrze przemyślana i rozpisana, czytelnik ani na moment nie traci zaciekawienia
historią, która podążając za nowymi tropami wskakuje na całkiem inne niż można
by chwilę wcześniej zakładać tory.
“(...)
tu jest tak, że się o sobie opowiada po to, żeby siebie słyszeć. A potem
usłyszeć, co inni o tobie myślą.”
W serii z Sonią Kranz miejsce akcji też
odgrywa ważną rolę. Tutaj w przeważającej części historii akcja rozgrywa się w
jednym budynku - ośrodku odwykowym, który jednak ma swoją własną, równie
skomplikowaną jak jego aktualni mieszkańcy, historię z przeszłości. Miejsce
jest mocno powiązane z tym, co faktycznie działo się na tych ziemiach, z
historią prawdziwą, jaka swego czasu miała duże oddziaływanie na polskie
społeczeństwo.
“Bez
względu na wszystko łączyły nas więzy krwi. I on naprawdę mnie kochał. Może
nawet za mocno, jakoś obsesyjnie, z naddatkiem.”
Mam wrażenie, że każdy kolejny tom serii
Sprawy Soni Kranz odkrywa przed nami kolejne oblicza rodziny. Tego, co znaczą
więzy krwi, jakie emocje się w tych komórkach społecznych kotłują, bo nawet
ktoś, kto rodziny nie ma, jest tym brakiem jakoś naznaczony.
“- (...)
Co się dzieje z ludźmi? (...)
- Emocje.
W rodzinie najsilniejsze. Nawet jeśli tej rodziny już nie ma.”
Tak też jest i tutaj - każdy bohater ciągnie
za sobą historię, która w dużej mierze opiera się na wartości rodzinnej, opowiada
o skazach, jakie dostajemy w genach, o trudnych przeżyciach, jakie trzeba w
głowie uporządkować. Ale też o rodzinach pozornie szczęśliwych, w których pod
tymi pozorami czai się obojętność i nieczułość. Jak w takim otoczeniu budować
szczęście? Czy w ogóle się da? Sonia próbuje, choć nie dziwimy się, że jest jej
nad wyraz ciężko - tematy, jakie wynikają z jej pracy, są przecież sporym
obciążeniem psychicznym.
“Była
dla niej żywym przykładem tego, że krzywe dzieciństwo daje się wyprostować,
choć cena za to jest wysoka.”
“Przewina” to książka, o której pisać mogłabym
jeszcze długo, mam wrażenie, że ciągle jeszcze nie poruszyłam nawet połowy
zagadnień, jakie ta historia sobą niesie. A jednak może nie powinnam pozbawiać
Was możliwości samodzielnego odkrycia tego, co w niej znajdziecie? Myślę, że to
co napisałam, jest wystarczające, żebyście mogli zdecydować, czy jest to
powieść, która Was zainteresuje. Sama widzę ją tak, że zbrodnia, a raczej potencjalna
zbrodnia, jest punktem początkowym do wyciągnięcia na światło dzienne ciekawych
zagadnień psychologicznych i historii miejsca. Jest tłem do tego, by uważnie
przyjrzeć się ludziom, których sami na ulicy na co dzień spotykamy, a może i
których emocje sami odczuwamy. To powieść głęboko poruszająca, ale i solidnie
zajmująca - zagadka kryminalna również stoi na wysokim poziomie. Powieść
kryminalna, ale bardzo bliska codzienności, realności, zwyczajności i właśnie
przez to przerażająca bardziej niż niejeden krwawy kryminał. Polecam fanom
niespiesznych kryminałów.
“Znajome
słowa, znajome schematy. Czy ludzie w ogóle zachowują się nieprzewidywalnie?
Może zawsze ulegają tym samym impulsom? Powtarzają te same wzorce?”
Moja ocena: 8/10
Recenzja powstała w ramach współpracy
patronackiej z Wydawnictwem Luna.
Podoba Ci się to, co robię?
