Autorka: Ałbena
Grabowska
Tytuł: Kości
proroka
Data premiery: 09.09.2025
Wydawnictwo: Rebis
Liczba stron: 488
Gatunek: powieść
kryminalna / historyczna
“Kości proroka” to jedna z pierwszych powieści
Ałbeny Grabowskiej osadzonych na szkielecie intrygi kryminalnej. Wydana została
po raz pierwszy w 2018, teraz w jeszcze raz zredagowanej wersji pojawiła się na
naszym rynku ponownie. I choć jej bazą faktycznie jest intryga kryminalna, to zawiera
w sobie dużo więcej: to również opowieść historyczna (i to naprawdę bogata) i
obyczajowa. Jak sama autorka przyznaje, jest to dla niej książka wyjątkowa - splecenie
i zbudowanie trzech opowieści z kompletnie różnych czasach, które będą spajać
się w jedno pod tym tytułem, stanowiło spore wyzwanie, ale jeszcze ważniejsze
jest to, że w część współczesną, której akcja toczy się w Bułgarii, wplotła
wiele swoich własnych wspomnień związanych ze swoich dzieciństwem w tym kraju.
I tak dochodzimy do korzeni samej autorki - z
matki Bułgarka, z ojca Polka, wychowana i wykształcona w Polsce na lekarkę.
Zdobyła doktorat z dwóch specjalizacji: neurologii i epileptologii. Po
rozpoczęciu kariery pisarskiej przed kilkunastoma laty, zawodu praktykowanego
nie porzuciła, dzieląc czas pomiędzy te dwa zajęcia i swoją rodzinę. Aktualnie
na koncie ma 28 powieści.
Bułgaria, miasto Płowdiw, współcześnie.
Margarita Nowak, 28-letnia psycholożka właśnie dotarła na miejsce tak dobrze
jej znane - to tu się wychowała, tu spędziła swoje życie aż do wydarzeń sprzed
ośmiu lat, które wygnały ją do Polski lizać rany i próbować ułożyć sobie życie
na nowo. Teraz na prośbę swojego dawnego przyjaciela wróciła, przynajmniej na
chwilę, by pomóc w policyjnym śledztwie - w płowdiwskim teatrze antycznym
znaleziono zwłoki polskiego posła. Mężczyzna został ukrzyżowany, jego głowę
odcięto, a na tułowiu wypisano dziwne, niezrozumiałe znaki… Margarita ma pomóc
zarówno w komunikacji pomiędzy Bułgarią a Polską, ale i swoją znajomością kultury
starożytnej - przed wyjazdem studiowała archeologię, dużo wie o dawnych
zwyczajach i językach, co wydaje się przydatne przy tej sprawie. Tylko czy
Margarita będzie faktycznie potrafiła się na niej skupić, kiedy wokół plącze
się tyle wspomnień? I w jaki sposób z tą zbrodnią wiążą się wydarzenia sprzed
wieków - z roku 33, który obserwujemy oczami jednego z pielgrzymów
towarzyszących Nauczycielowi oraz z początku XII wieku oczami jednego z mnichów
zakonu bogumiłów?
Książka rozpisana jest na nienumerowane
rozdziały, których akcja toczy się naprzemiennie w trzech wiekach. Każdy
rozdział opatrzony jest miejscem i czasem zdarzeń, i choć przedstawiane są
naprzemiennie, to jednak wątek współczesny jest najbardziej obszerny. Rozdziały
są różnej długości, dzielone są na mniejsze, kilku, kilkunastostronicowe fragmenty.
Narracja prowadzona jest w pierwszej osobie czasu przeszłego przez Margaritę,
pielgrzyma Ariela i bogumiła Cyryla - każdy z nich ma swój sposób narracji.
Najmocniej wyróżnią się Margarita, jedyna kobieca narratorka, która ma
tendencję napominania i trochę też wyśmiewania siebie w myślach. Narracje
męskie stylizowane jest na język dawny, ale cały czas dla współczesnego
czytelnika zrozumiały. Wydają się też nieco mniej wylewne w emocjach niż
Margarita, w podejściu bardziej stoiccy. Męskie narracje są spójne i
uporządkowane, kobieca nieco mniej, za to współcześnie w dialogach pojawia się
nieco humoru, który sprawia, że wątek kryminalny nie odbieramy jako trudny i
mroczny, a bardziej jako przygodowy.
“Zastanawiałem się, czy nie zadzwonić do Dana Browna, tylko nie miałem jego numeru.”
Historia osadzona jest w trzech czasach, a
każdy z nich oddany jest równie realistycznie. W I wieku towarzyszymy rybakowi
w podróży do Jerozolimy, gdzie ich Nauczyciel ma się spotkać z Mesjaszem. Mimo
iż opowieść osadzona jest na motywach biblijnych, to autorka przekonująco
oddaje zakres wiedzy ówczesnych ludzi, szczególnie w dziedzinie medycyny
naturalnej. Bazując na zdarzeniach przedstawionych w Biblii, buduje obok swoją
opowieść, opartą na relacjach apokryficznych, własnej wiedzy i wyobrażeniach.
W XII wieku wcielamy się w mnicha zakonu
bogumiłów, którzy podważali postać Jezusa jako Syna Bożego i Zbawiciela. Jednak
nie tylko ich istnienie i założenia są prawdziwe - autorka przedstawia nam
ówczesny sposób życia różnych klas społecznych, ponownie zaznajamia z wiedzą
medyczną tamtych czasów bazującą na tym, co zwyczajnie w naturze dostępne. Co
dla mnie wyjątkowo ciekawe, główny bohater przez pewien czas zajmuje się
gotowaniem dla całego zakonu, a zatem możemy też przyjrzeć się co wtedy
jedzono, jak przygotowywano. Ten wątek kulinarny ma też swoje miejsce we
fragmentach współczesnych, gdzie znajdując się w Bułgarii, poznajemy kulturę
tego kraju. Jest oczywiście i historia miasta, jednego z najstarszych miast
świata, w którym współcześnie żyjącym przychodzi obcować z wykopaliskami,
zabytkami pojawiającymi się co krok, a liczącymi wieki. Poznanie realiów tych
trzech wieków (współcześnie nie tyle wieku, co samej Bułgarii) jest jednym z
największych atutów tej powieści.
“Ludzie pragną wolności, lecz nie umieją o nią walczyć (...).”
Intryga bazująca na kryminale najwyraźniejsza
jest w czasach współczesnych - to tam toczy się śledztwo, Margarita wraz z
bułgarskim przyjacielem i jego zespołem śledczych próbują złapać trop w sprawie
śmierci polskiego posła. Co robił w Bułgarii, z kim się widział? Kim był, czym
zajmował się na co dzień? Intryga szybko się rozrasta, pojawia się wątek
historii sprzed lat, tajemnic archeologów i popów. I choć ten wątek zaczyna się
naprawdę dobrze, to mam wrażenie, że z czasem nieco się rozmywa przez prywatne
zawirowania w życiu bohaterki. Rozwiązanie jest dość szybkie, ale dobrze
przemyślane, logiczne.
Przyznam jednak, że to te czasy przeszłe interesowały
mnie najbardziej - może dlatego, że nie są tak dosłowne? Może dlatego, że tak
od współczesności odległe? Ich fragmenty wydają się bardziej obyczajowe,
bardziej historyczno-baśniowe, a kreacje dwóch narratorów wydają się mniej
schematyczne - nie są aż tak rozbudowane jak Margarita, ale to może właśnie ich
plus, bo dzięki temu są mniej oczywiste, bardziej nieprzewidywalne. Margarita z
kolei szybko wpada w znane tory, to bohaterka mimo wszystko dość naiwna - nie
jest to jednak zarzut, bo wydaje się, że właśnie taki zamysł miała na nią
autorka, już na wstępie sama Margarita przyznaje, że cały czas się w swoim
życiu miota i głupio postępuje… tak więc jej zachowanie jest z tym założeniem
spójne.
“(...) wylądowałam w Sofii, złapałam pociąg do Płowdiwu i oto jestem. Gotowa pomagać w śledztwie dotyczącym Polaka zamordowanego w Bułgarii przerażona bliskością miasta, które tak długo było moim domem, a potem wypluło mnie niczym wyżutą gumę.”
Bez
względu na różnice w portretach psychologicznych, każdy z tej trójki podczas
lektury przechodzi proces przemiany. Na lepsze, na gorsze? To zależy od
pragnień, od motywacji. Ale czy tak naprawdę ludzie niezależnie od wieku, w
jakim żyją, w skrytości ducha nie pragną tego samego – uznania, może władzy?
Pytanie tylko czy pozwolą swojej naturze dojść do głosu… Poprzez tę powieść autorka
snuje rozważania nad uniwersalnością ludzkich pragnień i pokus, nad rolą
przeszłości we współczesności.
“Ludzka natura jest bowiem zawsze taka sama. Człowiek pragnie spokoju i bogactwa. Skusi się, gdy zobaczy łatwy zysk. Nie trzeba mieszać w to ani Boga, ani Szatana.”
Poszczególne fragmenty “Kości proroka” z
pewnością będą w czytelnikach budzić różne emocje. Jedno jest pewne - jest to
powieść wielowątkowa, ciekawa i w szczegółach dopracowana, przyjemna pod kątem
historycznym. Autorka bardzo pomysłowo połączyła tak odległe sobie czasy w
jedną całość, wikła w swoją opowieść religię, rządzę władzy, miłość,
pragnienia. Łączy medycynę z archeologią, religijne nakazy z prostą i
niezmienną ludzką naturą. Tak naprawdę dla mnie wątek kryminalny miał tu
najmniejsze znaczenie, ważne było to, co w tle - sposób życia w danym czasie, w
danym miejscu. Pielgrzymka tuż obok historii Jezusa, intrygi i zależności
pomiędzy mnichami, i sama Bułgaria - to w mojej ocenie elementy ciekawiące
najmocniej.
Moja ocena: 7,5/10
.jpg)
Recenzja powstała w ramach współpracy z Domem
Wydawniczym Rebis.
Dostępna jest w abonamencie za dopłatą 14,99zł
(z punktami z Klubu Mola Książkowego 50% taniej)
Podoba Ci się to, co robię?
Wesprzyj mnie na patronite.pl/kryminalnatalerzu i dołącz do grona moich Patronów!
.jpg)
.jpg)
.jpg)
.jpg)
